back page fehrest page next page

ولاء اثباتى خاص

ولاء اثباتى خاص , ولاء اهل البيت ( عليهم السلام ) است . در اينكه پيغمبر اكرم مسلمانان را به نوعى ولاء نسبت به خاندان پاك خود خوانده و توصيه نموده است جاى بحث نيست , يعنى حتى علماى اهل تسنن در آن بحثى ندارند آيه ذوى القربى ( قل لا اسئلكم عليه اجرا ) ( 1 ) ولاء خاص را بيان مى كند آنچه در حديث معروف و مسلم غدير نيز آمده است كه با اين عبارت است : ( من كنت مولاه فهذا على مولاه ( خود بيان نوعى از ولاء است كه بعدا توضيح داده مى شود .
آيه كريمه : ( انما وليكم الله و رسوله و الذين آمنوا الذين يقيمون الصلاة و يؤتون الزكاة و هم راكعون) ( 2 ) .
( ولى تان خداست و فرستاده اش و آنان كه ايمان آورده اند كه نماز را به پا مى دارند و زكات را در حال ركوع ادا مى كنند ) به اتفاق فريقين در مورد على ( ع ) نازل گشته طبرى روايات متعددى را در اين باره نقل مى كند ( 3 ) و زمخشرى كه از اكابر علماى اهل تسنن است به طور جزم مى گويد :
( اين آيه در شأن على نازل شده و سر اينكه لفظ جمع آمده با اينكه مورد نزول آن يك مرد بيش نبوده اين است كه مردم را به اينچنين فعلى ترغيب كند و بيان دارد كه مؤمنان بايد اينچنين سيرت و سجيه اى را كسب كنند و اينچنين بر خير و احسان و دستگيرى از فقيران ساعى و حريص باشند و حتى با نمازى نيز تأخير نيندازند ( يعنى با اينكه در نمازند و موضوع زكات پيدا مى شود تأخير نكرده و در حال نماز انجام وظيفه مى كنند( ( 4 ) .
فخر رازى نيز كه همچون زمخشرى از اكابر اهل سنت و جماعت است مى گويد :
( اين آيه در شأن على نازل گشته و علما نيز اتفاق كرده اند كه اداى زكات در حال ركوع واقع نشده جز از على( ( 5 ) .
منتها در معناى ( ولى) مناقشاتى دارد و در آينده در مورد مقصود آيه بحث خواهيم كرد
على بن حماد عدوى بصرى بغدادى معروف به ابن حماد , از اكابر شعراى اماميه در قرن چهارم هجرى است , در اشعار ذيل به اين معنى اشاره مى كند :

قرن الاله ولائه بولائه
سماه رب العرش نفس محمد

مما تزكى و هو حان يركع
يوم البهال و ذاك ما لا يدفع ( 6 )

خداوند ولاء على را با ولاء خودش , در اثر اينكه على در حال ركوع زكات بخشيد , مقرون بخشيد , مقرون ساخت پروردگار عرش , على را در روز مباهله ( جان محمد) خواند , و اين حقيقتى غير قابل انكار است .
همچنانكه قبلا گفتيم , در اسلام به نوعى ولاء توصيه شده است كه اثباتى و عام است و آيه كريمه ( المؤمنون و المؤمنات بعضهم اولياء بعض) ناظر به آن نوع از ولاء است .
اكنون مى گوييم آيه كريمه ( انما وليكم الله) مطلب را به شكلى بيان مى كند كه عموميت بردار نيست و به هيچ وجه نمى توان احتمال داد كه اين آيه نيز درصدد بيان ولاء اثباتى عام است , زيرا قرآن در اينجا درصدد بيان يك قانون كلى نيست , نمى خواهد استحباب يا وجوب اداى زكات در حال ركوع را بيان كند و به عنوان تشريع يك مندوب يا يك فريضه اسلامى , جعل قانون كند , بلكه اشاره است به عمل واقع شده اى كه فردى در خارج انجام داده و اكنون قرآن عمل را معرف آن فرد قرار داده و به نحو كنايه , حكمى را كه همان ولايت خاص است اثبات مى كند اين سبك سخن كه يك حادثه شخصى مربوط به فرد معين به لفظ جمع بيان شود در قرآن بى نظير نيست , مثلا مى فرمايد :
يقولون لئن رجعنا الى المدينة ليخرجن الاعز منها الاذل ( 7 ) .
مى گويند اگر به مدينه برگشتيم عزيزتر , خوارتر را بيرون مى كند .
در اينجا نيزقرآن به داستان واقع شده اى اشاره كرده , مى فرمايد : ( يقولون) ( مى گويند ) با اينكه گوينده يك نفر - عبداللهبن ابى – بيش نبوده است , كما اينكه در عرف امروز ما نيز اين مطلب متداول است , مى گوييم : مى گويند چنين و چنان , با اينكه گوينده يك نفر بيش نيست .
زكات دادن در حال ركوع يك كار معمولى براى مسلمانان نبوده است تا بگوييم قرآن همه را مدح مى كند و ( ولايت) را - به هر معنايى كه بگوييم - براى همه اثبات مى كند خود اين مطلب شاهد زنده اى است بر اينكه مورد آيه , شخصى و خصوصى است , يعنى يك كسى بوده كه در حال ركوع و در حال عبادت از بندگان خدا نيز غافل نبوده و چنين كارى را كرده است و اكنون قرآن مى فرمايد او نيز همچون خدا و رسولش ولى شماست پس سخن از شخص معينى است كه او نيز مانند خدا و رسول , ولى مؤمنين است و مؤمنين بايد ولاء او را بپذيرند .
اما اينكه مقصود از اين ولاء چيست , آيا صرفا محبت و ارادت خاصى است كه مردم بايد نسبت به آن حضرت داشته باشند يا بالاتر
از اين است , مطلبى است كه عن قريب درباره اش سخن خواهيم گفت فعلا سخن ما در اين است كه برخلاف تصور بعضى از علماى اهل تسنن , مفاد اين آيه , ولاء خاص است نه ولاء عام .
1 . شورى / 23 .
2 . مائده / 55 .
3 . تفسير طبرى , ج 6 / ص 288 و 289 .
4 . الكشاف ( چاپ مصر , سال 1373 ) , ج 1 / ص 505 .
5 . التفسير الكبير ( طبع مصر , سال 1357 ) , ج 12 / ص 30 .
6 . ريحانه الادب , ج 5 / ص 311 .
7 . منافقون / 8 .


back page fehrest page next page