next page

fehrest page

back page

اقسام حج

مسأله: حج بر سه قسم است:

1 ـ حج (تمتّع).

2 ـ حجّ (اِفراد).

3 ـ حجّ (قِران).

مسأله: حجّ تمتّع وظيفه كسانى است كه وطن آنها شانزده فرسخ (حدود88 كيلومتر) يا بيشتر با مكّه معظّمه فاصله دارد.

مسأله: حجّ (افراد) و حجّ (قران) وظيفه كسانى است كه با مكّه معظّمه كمتر از شانزده فرسخ فاصله داشته باشند، يا اهل خود مكّه معظّمه باشند.

مسأله: اين حكم در (حجة الاسلام) يا حجّى است كه به وسيله نذر به يكى از اين سه مقيّد شده باشد، امّا در ساير اقسام حج از واجب و مستحب مخيّر است بين هريك از اقسام سه‏گانه، گرچه انتخاب حجّ تمتّع افضل است.

مسأله: كسى كه وطنش بيشتر از شانزده فرسخ از مكه معظّمه فاصله داشته باشد و مقيم مكّه شود و از اقامتش دو سال گذشته باشد بايد حجّ (قران) يا حجّ (افراد) انجام بدهد، و اگر هنوز دو سال نشده است بايد حجّ تمتّع انجام دهد، و در اين حكم فرقى نيست بين اينكه قصد توطّن يا مجاورت داشته باشد يا نه، و چه پيش از استطاعت مقيم شده باشد يا بعد از آن.

مسأله: كسى كه مقيم مكّه معظّمه شده، قبل از گذشت دو سال اگر بخواهد حجّ تمتّع انجام دهد، بايد به ميقات مربوطه به وطن اوّليه‏اش برود و از آنجا براى عمره تمتّع احرام ببندد و سپس در ادنى الحل (مثلاً تنعيم) تجديد نيّت نمايد، اين حكم نيز در مورد حجّ تمتّع مستحبّى كه اهل مكّه معظّمه مى‏خواهند انجام دهند جريان دارد.

مسأله: كسى كه داراى دو وطن مى‏باشد، يكى كمتر از مسافت ياد شده و ديگرى بيشتر از آن، طبق وطنى كه بيشتر در آن اقامت دارد عمل مى‏كند، و در صورت تساوى مخيّر است گرچه حج تمتّع افضل مى‏باشد.

حجّ تمتّع

مسأله: حجّ تمتّع عبارت است از دو عبادت: اوّل عمره تمتّع. دوّم: حجّ تمتّع.

اعمال عمره تمتّع

مسأله: اعمال عمره تمتّع پنج چيز است:

1 ـ احرام در يكى از ميقاتها (كه بيان خواهد شد) .

2 ـ طواف دور خانه خدا (كعبه معظّمه) .

3 ـ بجا آوردن دو ركعت نماز طواف نزد مقام ابراهيم (ع) يا پشت آن.

4 ـ سعى (رفت و آمد) بين صفا و مروه.

5 ـ تقصير.

اعمال حج تمتع

مسأله: اعمال حجّ تمتّع سيزده چيز است:

1 ـ احرام بستن از مكّه معظّمه به شرحى كه مى‏آيد.

2 ـ وقوف (بودن) در عرفات از ظهر روز نهم ذى‏الحجّة تا غروب آفتاب.

3 ـ بودن در مشعر الحرام (مزدلفه) از اذان صبح روز عيد قربان تا اوّل آفتاب.

4 ـ رمى جمره عقبه (زدن سنگ ريزه) در منى روز عيد قربان.

5 ـ قربانى كردن در منى.

6 ـ تراشيدن سر يا گرفتن مقدارى از مو يا ناخن در منى.

7 ـ طواف دور خانه خدا پس از بازگشت به مكه معظّمه.

8 ـ دو ركعت نماز طواف حج تمتّع نزد مقام ابراهيم (ع) يا پشت آن.

9 ـ سعى بين صفا و مروه.

10 ـ طواف نساء دور خانه خدا.

11 ـ دو ركعت نماز طواف نساء نزد مقام ابراهيم (ع) يا پشت آن.

12 ـ بيتوته (ماندن شب) در منى، شب يازدهم و دوازدهم، بلكه شب سيزدهم در بعضى موارد كه بيانش خواهد آمد.

13 ـ رمى سه جمره (صغرى، وسطى، عقبه) در روز يازدهم و دوازدهم بلكه در روز سيزدهم در صورتى كه شب سيزدهم را در منى بماند.

شرايط حجّ تمتّع

مسأله: شرايط حجّ تمتّع چند چيز است:

1 ـ نيّت، كه از اوّل شروع به احرام عمره قصدش اين باشد كه اعمال حجّ تمتّع را بجا مى‏آورد، قربة الى‏ الله تعالى، پس اگر نيّت ديگرى نمود ـ تقييدا ـ يا ترديد در نيّت داشت حجّش باطل است.

2 ـ بايد عمره و حج هر دو در ماههاى حج (شوّال، ذى‏القعدة، ذى‏الحجّة) انجام شود، پس اگر تمام عمره تمتّع يا قسمتى از آن قبل از شوّال انجام شود باطل است.

3 ـ بايد حجّ تمتّع و عمره تمتّع در يك سال انجام شود، پس اگر عمره تمتع را در يك سال بجا آورد و حج تمتع را به سال ديگر تأخير انداخت حج تمتّع نخواهد بود، و در اين حكم فرق نمى‏كند كه تا سال آينده در مكه معظّمه بماند يا به وطن رفته و مجدّدا برگردد، و همچنين فرقى نيست كه در احرام عمره تمتّع بماند (يعنى تقصير را انجام نداده باشد) يا از احرام خارج شده باشد.

4 ـ بايد احرام براى حجّ تمتّع ـ نه عمره آن ـ در حال اختيار از خود مكّه معظّمه باشد، و بهتر است كه احرام از مسجدالحرام باشد، و در مسجد هم بهتر است نزد مقام ابراهيم (ع) و يا در حجر اسماعيل (ع) باشد.

5 ـ بايد مجموع اعمال عمره تمتّع و حجّ تمتّع را يك نفر براى يك نفر انجام دهد، پس اگر دو نفر براى انجام عمره و حج تمتّع از طرف يك نفر اجير شوند كه يكى عمره تمتّع و ديگرى حج تمتّع را انجام دهد صحيح نخواهد بود، و همچنين اگر يك نفر عمره تمتّع را براى كسى و حج تمتّع را براى ديگرى انجام دهد صحيح نخواهد بود.

چند مسأله

مسأله: واجب است عمره تمتّع قبل از حجّ تمتّع انجام شود.

مسأله: پس از انجام اعمال عمره تمتّع و با نزديك شدن روز نهم ذى‏الحجّة بايد خود را براى اعمال حجّ تمتّع آماده نمايد.

مسأله: جايز نيست بعد از انجام اعمال عمره تمتع و قبل از احرام حج از مكه مكرمه براى مسافت دور خارج شود مگر مجبور گردد كه در اين صورت بايد براى حج احرام بپوشد سپس خارج شود.

اما در مسافتهاى كوتاه جايز است از مكه بيرون رود بدون احرام ولى كراهت دارد.

البته در اطراف مكه و منى خروج بدون احرام جايز است و كراهتى ندارد.

مسأله: خارج شدن از مكّه معظّمه در اثناى عمره تمتّع (چه پيش از طواف و چه بين طواف و سعى يا بين سعى و تقصير) خلاف احتياط است.

مسأله: هرگاه پس از انجام عمره تمتّع بدون احرام از مكّه بيرون رفت و از ميقات گذشت دو صورت دارد: اوّل آنكه بازگشتش به مكه معظّمه قبل از ماه خروجش باشد در اين صورت بدون احرام به مكه معظّمه برگشته و از مكّه براى حجّ تمتّع احرام مىبندد. دوّم: آنكه بازگشتش به مكه بعد از ماه خروجش باشد كه در اين صورت لازم است احتياطاً براى عمره تمتّع محرم شود و عمره تمتّع را تجديد نمايد سپس براى حج احرام ببندد و مقصود از ماه: شوّال و ذى‏القعدة و ذى‏الحجّة است نه سى روز.

مسأله: كسى كه وظيفه‏اش حجّ تمتّع است نمى‏تواند به حج (افراد) يا (قران) عدول نمايد، مگر آنكه پس از شروع به عمره تمتّع وقتش به اندازه‏اى تنگ شود كه نتواند عمره را تمام نمايد و خود را به حج برساند، در اين صورت نيّت را از عمره تمتّع به حج (افراد) برگردانده و عمره را ترك نموده و اعمال حج (افراد) را بجا مىآورد و پس از انجام حج، عمره مفرده بجا خواهد آورد.

مسأله: ميزان در تنگى وقت، بيم از دست رفت وقوف اختيارى عرفات است، مثلاً: اگر صبح روز نهم ذى‏الحجّة با احرام از ميقات به نيّت عمره تمتّع وارد مكه معظّمه شود و بخواهد عمره تمتّع را بجا آورد، امّا براى ظهر عرفه (كه اوّل وقت وقوف اختيارى در عرفات است) نمى‏تواند خود را به عرفات برساند اين شخص بايد نيت احرام عمره را به احرام حج (افراد) تبديل نموده و به عرفات رفته و اعمال حج (افراد) را به پايان برساند، و پس از آن عمره مفرده انجام دهد و مجزى از (حجةالاسلام) خواهد بود.

مسأله: كسى كه وظيفه‏اش حجّ تمتّع است چنانچه پيش از شروع به احرام عمره تمتّع بداند كه بر اثر ضيق وقت نمى‏تواند عمره تمتّع را تمام نمايد جواز عدول به حج (افراد) بعيد نيست يعنى از اوّل براى حج (افراد) محرم شود.

مسأله: هرگاه در سعه وقت براى عمره تمتّع احرام بست و طواف و سعى خود را عمداً تا زمانى به تاخير انداخت كه نتوانست آنها را انجام بدهد و حج را درك نمايد، لازم است به حج (افراد) عدول نمايد، و اكتفا به آن حج مىشود گرچه معصيت كرده است.

كيفيّت حج (افراد)

مسأله: حج (افراد) عملى است مستقل و جداگانه و وظيفه اهل مكه معظّمه و كسانى مى‏باشد كه از شانزده فرسخ با مكّه كمتر فاصله دارند، و در صورتى كه بتواند علاوه بر حج (افراد) عمره مفرده را بجا آورد عمره مفرده نيز بطور جداگانه بر او واجب خواهد شد. بنا بر اين كسى كه مى‏تواند فقط يكى از اين دو را بجا آورد تنها همان بر او واجب مى‏شود، و چنانچه بتواند هردو را انجام دهد واجب است هردو را انجام دهد و فرقى ندارد هريك را مقدّم بدارد.

مسأله: حجّ تمتّع با حجّ (افراد) در تمام اعمال مشتركند، امّا پنج فرق بين آنها مى‏باشد، كه به بعضى از آنها قبلاً نيز اشاره شد:

1 ـ حج تمتع با عمره تمتع بايد متصل به هم و در يك سال انجام شود، ولى اين اتّصال بين حج (افراد) و عمره مفرده و در يك سال بودن لازم نيست، در حجّ تمتّع بايد عمره تمتّع مقدّم بر حج تمتّع باشد، ولى در حج (افراد) هريك مقدّم شد مانعى ندارد.

2 ـ در حج تمتّع قربانى واجب است، ودر حج (افراد) قربانى واجب نيست.

3 ـ در حج (افراد) در حال اختيار مى‏توان طواف و سعى حج را بر وقوفين مقدّم نمود، ولى در حجّ تمتّع بنا بر احوط در حال اختيار نمى‏توان طواف و سعى حج را بر وقوفين مقدّم نمود.

4 ـ احرام حج (افراد) بايد يا از منزل حاج و يا از يكى از مواقيت پنج‏گانه عمره تمتع باشد، ولى احرام حج تمتع از خود مكه معظّمه است.

5 ـ در حج تمتّع بايد عمره تمتّع و حج تمتّع هردو در ماههاى حج (شوّال وذى‏القعده و ذى‏الحجّه) باشد و در حج (افراد) چنين ملازمه‏اى نيست، يعنى جايز است عمره در غير ماههاى حج انجام شود.

كيفيّت حجّ (قران)

مسأله: حجّ (قران) در تمام اعمال با حجّ (افراد) يكسان است، مگر در دو جهت:

1 ـ قربانى در حجّ (قران) واجب است، امّا در حج (افراد) واجب نيست، و مكلف بايد هنگام احرام حج (قران) قربانى را همراه داشته باشد.

2 ـ احرام در حج (افراد) فقط با تلبيه تحقّق پيدا مى‏كند، ولى در حج (قران) هم با تلبيه محقّق مى‏شود و هم با اشعار (علامت گذاشتن) بر حيوان قربانى و يا تقليد (چيزى به گردن حيوان قربانى آويزان كردن) و هرگاه براى حج (قران) احرام ببندد عدول به حجّ تمتّع جايز نيست.

next page

fehrest page

back page