ج - بـر عهده خود مهمان است حتى اگر قبل از غروب وارد شود, زيرا با مصرف غذا و افطارى يك شـب , نـان خـور بـودن و عيلولت صدق نمى كندو ميزبان مى تواند با اجازه و رضايت مهمان زكات فطره او را بپردازد.1/7/78
س 767 - زكـات فـطـره مـهـمـانـى كه پيش از غروب شب عيد فطر با رضايت صاحب خانه وارد مى شود, برعهده كيست ؟
ج - بـرعـهـده خـود مـهـمـان اسـت , مـگر آنكه بخواهد چندين روز بماند, به طورى كه نان خور صاحب خانه محسوب شود.
س 768 - اگـر مـهـمانى شب عيد فطر بعد از غروب وارد شود, لكن دعوت از او درروزهاى قبل بوده باشد, زكات فطره اش برعهده چه كسى است ؟
ج - برعهده خود مهمان است , هر چند از قبل دعوت شده باشد.
س 769 - آيا پرداخت فطره بر پدر و مادرى كه پول ندارند فطره بدهند, واجب است ؟
ج - كـسـى كـه مـخـارج سال خود و افراد تحت تكفل خود را ندارد, و كسى را هم ندارد كه بتواند مخارج فوق الذكر را تاءمين كند, فقير است , و دادن زكات فطره بر او واجب نيست و مى تواند زكات فطره بگيرد.31/2/76
س 770 - فـطـريـه سربازهايى كه در سربازخانه ها از جيره دولتى استفاده مى كنند,برعهده خود آنان است يا بر عهده دولت , آيا سربازان عائله دولت محسوب مى شوند يانه ؟
ج - بـرعـهده دولت نيست , و اگر خود توان پرداخت را دارند, و پول غذا رامى دهند, بايد زكات را خـود بـپـردازنـد, و اگر غذا به آنها مى دهند به طورى كه نان خور دولت محسوب مى شوند, بنابر احـتياط باز هم زكات فطره برعهده خودآنهاست , هر چند عدم تعلق به خود آنها هم خالى از وجه نيست .
س 771 - آيا فطريه بچه اى كه در شكم مادر است , واجب است يا نه ؟
ج - زكات فطره بچه اى كه در شكم مادر است , واجب نيست , مگر آنكه قبل ازغروب شب عيد فطر به دنيا بيايد.31/2/76
س 772 - مقدار زكات فطره را بيان فرماييد.
ج - مـقـدار آن تـقـريبا سه كيلو گندم , جو, خرما, كشمش , برنج , ذرت و ماننداينهاست , هر چند پرداختن قيمت آنها به قيمت بازار هم كافى است .
10/12/73
مصرف زكات فطره
س 773 - آيـا مـى توان زكات و فطريه را به سادات فقير داد يا خير؟
در صورت مثبت بودن , به چه صورت بايد پرداخت شود؟
ج - سـيـد مـى تـواند فطريه و زكات خود را به سادات فقير بدهد, ولى غير سيدنمى تواند زكات و فطريه خود را به سيد بدهد.6/12/71
س 774 - شخصى فطريه زوجه سيده خود را به صندوق مخصوص سادات مى ريخته است , پس از توجه , تكليف او نسبت به فطريه سالهاى گذشته چيست ؟
ج - فطريه هاى داده شده را بايد مجددا بپردازد, چون به سيد داده شده درحالى كه زكات دهنده - يعنى مرد - سيد نبوده , و معيار در جواز دادن زكات فطره به سيد, زكات دهنده است نه نان خور و زن انسان .
5/5/75
س 775 - آيـا مـى توان فطريه را خرج بازسازى مساجد يا صرف كارهاى خير ديگرمانند جشنهاى مذهبى , مراسم دهه محرم و.. .
كرد؟
ج - جايز است , هر چند پرداخت آن به مستحق بهتر است .
11/3/74 مسائل متفرقه زكات فطره
س 776 - در روسـتـايـى كـليه مكانهاى خيريه رفاهى و مذهبى از قبيل مسجد, حسينيه ,حمام , بـهـدارى و جـاده روسـتـايـى قـابـل اسـتـفاده است بجز امامزاده روستا كه قابل تعميراست , آيا حـضرت عالى اجازه مى دهيد اززكات فطره جهت خريد يك دستگاه ماشين پلى كپى براى مدرسه روستا خريدارى شود تا اين عزيزان روستايى بتوانند از آن بهره مندشوند؟
ج - زكـات فـطره را مانند زكات مال در هر كار خير و عام المنفعه اى مى توان مصرف كرد, و مورد سؤال هم از آنهاست , ولى احتياط مستحب آن است كه فقط به فقراى شيعه داده شود.19/11/73
س 777 - آيا لازم است به كسى كه مى خواهيم زكات فطره را به او بدهيم , بگوييم كه زكات فطره است ؟
آيا مى توان با پول آن چيزى خريد, و به گيرنده داد؟
ج - لازم نيست گفته شود, و نمى توان مگر با اذن گيرنده زكات فطره چيزى خريد.
س 778 - كسى كه مدتها زكات فطره خود را نپرداخته است , آيا بايد زكات فطره سالهاى قبل را به قيمت روز حساب كند؟
ج - بايد به قيمت روز حساب كند.25/7/74
س 779 - مـا, در تـهـران زندگى مى كنيم , آيا مى توانيم زكات فطره را براى خويشاوندانى كه در ديگر شهرها زندگى مى كنند, بفرستيم يا خير؟
ج - على الاقوى , حتى بعد از كنار گذاشتن هم جايز نيست .
20/10/73
س 780 - فـرزندان و عائله بنده در مازندران به سر مى برند, و خودم در شيراز زندگى مى كنم , با توجه به اينكه حضرت عالى در رساله عمليه فرموده ايد كه احتياط واجب آن است كه زكات فطره را بـه جـاى ديـگـر نبرند, اگر مستحق وجود داشته باشد آيا بايد زكات عائله را در شيراز بدهم يا در مازندران ؟
ج - معيار, بلد زكات دهنده است نه عائله .
13/3/74 صدقات ـ صدقه
س 781 - صدقه را بيان فرماييد.
ج - هر عطيه و بخشش بلاعوضى كه قربة الى اللّه داده شود, صدقه است , و حدو نصاب خاصى هم نـدارد .
صـدقه انسان را از انواع بلاها, امراض , آتش سوزيها,تصادفات , غرق , هدم , جنون ومرگهاى نـاگـوار حفظ, و آنها را دفع مى كند, دراين رابطه رسول اكرم (ص ) تا هفتاد نوع بلا را برشمرده و بيان فرموده است .
((3))
و همه اينها غير از اجر فراوان اخروى و معنوى است كه بر صدقه مترتب مى گردد. ((4))
خداوند صدقه را برخلاف همه چيزهايى كه ديگران را موظف و وكيل در گرفتن آنها نموده است , خـود بـا دسـت خـويـش اخـذ مـى كند. ((5))
اءلم يعلموا اءن اللّه هويقبل التوبة عن عباده و ياءخذ الصدقات و اءن اللّه هو التواب الرحيم .
((6))
س 782 - شرايط صحت صدقه را بيان فرماييد.
ج - قـصـد قـربت را اگر جزء ماهيت و شرط داخل در حقيقت صدقه ندانيم , شرطصحت بودنش قطعى و بلا كلام است , امام صادق (ع ) فرمود: لاصدقة ولاعتق الاما اريد به وجه اللّه .
((7))
امـا ايـجـاب و قبول را هر چند اصحاب شرط دانسته اند, لكن دليل قانع كننده اى برايش نيست , و مـقـتـضاى اطلاقات و عمومات بلكه اصل , عدم شرطيت آن است , و اخبار خاصه هم بر آن دلالت دارد: عن ابي عبداللّه (ع ) في الرجل يخرج بالصدقة ليعطيها السائل , فيجده قدذهب , قال : فليعطها غيره , ولايردها في ماله , ((8))
و معلوم است كه در موردروايت نه ايجاب و قبول بوده و نه قبض و اقباض , لكن باز هم حكم به اعطاوعدم جواز رد كه لازمه صدقه است , شده است .
و عـن ابـى عـبـداللّه (ع ) ان عـلـيا(ع ) كان يقول : من تصدق بصدقة فردت عليه فلايجوز له اكلها, ولايـجـوز له الا انفاقها, انما منزلتها بمنزلة العتق للّه , فلو ان رجلااعتق عبدا للّه فرد ذلك العبد لم يرجع في الامر الذى جعله للّه , فكذلك لايرجع في الصدقة .
((9))
مورد اين روايت نيز مثل روايت قبلى جايى است كه هيچ يك از دو شرط وجودندارد, چون ظاهرا با آنـكـه طرف قبول نكرده , و قبل از اخذ برگردانده , باز هم حكم به عدم جواز تصرف شده , و اينكه جـزء اموالش قرار ندهد, والا خلاف شريك نداشتن خداوند ((10))
خواهد بود, نيز اين روايت مثل ديـگـر روايات كه در آنها صدقه به عتق تشبيه شده , بر عدم شرطيت دلالت دارد, چون عتق ايقاع است , و قبض و اقباض هم در آن متصور نيست .
از جمله رواياتى كه مى توان به آن استدلال كرد, صحيحه محمد بن مسلم است : قال : ساءلت ابا جعفر(ع ) عن رجل كانت له جارية فاذته ؟
فيها امراته , فقال : هي عليك صدقة , فقال : ان كان قال ذلك للّه فليمضها, و ان لم يقل فليرجع فيهاان شاء. ((11))
كـيفيت استدلال در اين صحيحه آن است كه در آن تمام ملاك براى عدم جوازرد صدقه , دو چيز قرار داده شده است : انشاى صدقه و قصد قربت , علاوه براين ظاهرا قبض و اقباض در مورد روايت , تحقق پيدا نكرده , و در عين حال حكم به عدم جواز رد با فرض قصد قربت شده است , پس صحيحه موردا وقاعدتا دلالت بر عدم شرطيت دارد.
آداب صدقه
س 783 - آداب دادن صدقه را بيان فرماييد.
ج - 1 - صدقه از پاك ترين , حلال ترين و محبوب ترين مالها باشد.
در قرآن كريم آمده است : يا اءيها الذين آمنوا اءنفقوا من طيبات ما كسبتم و ممااخرجنا لكم من الا رض ولاتـيـمـمـوا الـخـبـيـث مـنه تنفقون ولستم باخذيه الا ان تغمضوا فيه واعلموا ان اللّه غنى حميد. ((12))
نيز آمده است : لن تنالوا البر حتى تنفقوا مما تحبون و ما تنفقوا من شى ء فان اللّه به , عليم .
((13))
از امام صادق (ع ) منقول است كه حضرتش شكر را براى دادن صدقه , كنارمى گذاشته اند, و وقتى از ايـشـان سـؤال شـد, كـه چرا شكر را صدقه مى دهيد؟
فرمودند: نزد من چيزى محبوبتر از شكر نيست , و من دوست دارم محبوب ترين چيز نزد خودم را صدقه دهم .
((14))
2 - مـخفى باشد, به نحوى كه اگر با دست راست صدقه مى دهد, دست چپ آن را نفهمد, ((15))
مگر آنكه متهم به ترك مواسات و كمك كردن به ديگران شود,يا بخواهد كه ديگران به او اقتدا و در صدقه دادن اسوه باشد.
بـايد دانست كه صدقه مستحب برعكس صدقه واجب (يعنى زكات ) است كه ازآدابش علنى دادن است , لذا شهيد در دروس فرموده است : والصدقة سراافضل الا ان يتهم بترك المواساة او يقصد اقتداء غيره به , اما الواجبة فاظهارهاافضل .
((16))
3 - صدقه دهنده دست خود را ببوسد, زيرا صدقه قبل از قرار گرفتن در دست گيرنده , در دست خداوند قرار مى گيرد, لذا بايد دست خود را احتراماببوسد. ((17))
4 - بـايـد صـدقـه گيرنده هم دست خود را ببوسد, چون صدقه از دست خداونددر دستش قرار گرفته است .
5 - صـدقه گيرنده در حق صدقه دهنده دعا كند, چرا كه دعايش در حق اومستجاب است , بلكه بايد از او درخواست دعا شود به طورى كه نه تنها باعث ذليل شدن و خرد شدن شخصيتش نباشد, وسيله اى براى احترام زيادتر به اوهم باشد.
6 - مـكـروه اسـت كه انسان آنچه را صدقه داده است , به وسيله خريدن , تجارت ,و غير آن به خود منتقل و آن را تملك كند, اين كراهت به قدرى شديد است , كه بعضى از فقها قدس اللّه اسرارهم آن را حرام دانسته اند.
7 - بـايـد سائل به آنچه كه به او داده اند, قناعت كند, و آن را برنگرداند, كمااينكه رد سائل هم فى حد نفسه مذموم است , مگر رد سائلى كه قانع نباشد, وصدقه را به خاطر قلت و كمى و بى ميلى به آن برگرداند, كه ديگر نبايد به اوصدقه داد.
8 - بايد مريض صدقه را با دست خودش بدهد, و از صدقه گيرنده هم محترمانه براى رفع كسالت و مريضى وخوب شدن خود, درخواست دعا كند.
9 - فـرزنـدان بـه دست خودشان صدقه بدهند, يعنى مثلا پدر به آنها امر كند كه صدقه بدهند, تا محفوظ بمانند.
مواردى كه صدقه دادن خصوصيت دارد
س 784 - در چه مواردى صدقه دادن داراى خصوصيت است ؟
1 - اول روز و اول شب كه بلاى آن روز و شب را دفع مى كند.
2 - هـنگام رفتن به سفر كه براى جلوگيرى از خطرها, تصادفات و حوادث مفيداست , بلكه حتى نـحوست ايام سفر راهم دفع مى كند, لذا اگر انسان بخواهد درايامى كه سفر در آنها نحس حساب شده , مسافرت كند, بايد صدقه بدهد و بعدهم مسافرت كند تا اگر نحوستى دارد برطرف شود.
3 - وقت توقع بلا يا ترس از رسيدن سوء كه از آنها جلوگيرى مى كند.
4 - در اوقـات شـريف مثل روز جمعه , روز عرفه , ماه رمضان , چرا كه فضيلت زمان در استحباب و فضيلت صدقه مؤثر, و صدقه در امثال اين گونه اوقات ازصدقه در بقيه اوقات افضل است .
5 - صدقه در زمان مرض , چرا كه در روايتى از امام صادق (ع ) آمده است : داووامرضاكم بالصدقة , مريضهايتان را با دادن صدقه , مداوا كنيد. ((18))
6 - صـدقـه دادن خـود انـسـان در حـال حيات و سلامتى نه وصيت و سفارش به آن بعد از مرگ , چنانكه هنگامى كه از پيغمبر(ص ) از افضل صدقه سؤال شد,فرمود: افضل صدقات صدقه در حال سـلامـتـى اسـت و بـا فرض اينكه اميد به زندگى خود دارد, و مى ترسد كه خود هم بعدا نيازمند شـود, ((19))
و مـعلوم است كه وصيت به صدقه و بر نسبت به بعد از مرگ , گوياى گذشت كامل آدمى از مال نيست , چون براى زمانى دستور صدقه مى دهد كه خود از آن اموال جدا شده , ومعلوم هـم نـيـسـت كه به آن عمل شود, و ورثه از آن مال چشم پوشى كنند, اساساچگونه كسى كه خود حاضر به گذشت از مال نبوده است , از ورثه توقع گذشت دارد؟
! 7 - مديون كه مى تواند با دادن صدقه توفيق اداى دين پيدا كند, و خداوندمقدمات اداى دينش را فراهم كند.
8 - مـوردى كـه انـسـان بـترسد مالش به وسيله دزد و امثال آن از بين برود, چراكه اثر صدقه در چنين موردى , جلوگيرى از تلف شدن و سرقت مال است .
9 - صـدقـه بعد از پايان يافتن اعمال حج با خريدن مقدارى خرما - حداقل به قيمت يك درهم - تا كفاره اى باشد براى محرماتى كه ممكن است رخ داده باشد, و سبب كفاره اى جزئى شده باشد, در حالى كه خود او متوجه آن نبوده است .
س 785 - افضل صدقات را بيان فرماييد.
1 - تـوسـعـه بـر عـيـال , كـه از اعـظـم صدقات مى باشد چرا كه شهيد در دروس فرموده است : والتوسعة على العيال من اعظم الصدقات .
((20))
2 - صدقه كسى كه وضع مالى اش رو به راه است , كه افضل الصدقة عن ظهرغنى .
((21))
3 - صـدقـه اى كه همراه با ايثار نسبت به خودش باشد نه عائله و زن و فرزند,چرا كه درباره زن و فـرزنـد گـفته شده كه عدم ايثار و توسعه افضل الصدقه است ,و اساسا هر جا كه امر به ايثار شده , ناظر به حال خود ايثارگر و شخص او است والا ايذاى ديگران (نظير عائله و وابستگان ) و در حرج و مشقت قرار دادن آنان كارى مذموم , بلكه در بعضى موارد حرام است .
4 - ضيافت و مهمانى دادن .
5 - صدقه به خويشاوندان , چرا كه اصولا با فرض وجود رحم محتاج , صدقه دادن به ديگران مكروه است , بلكه امام باقر(ع ) فرموده است : لاصدقة و ذورحم محتاج , ((22))
با بودن خويشان نيازمند, صـدقه به ديگران , صدقه محسوب نمى شود, و از رسول خدا صلوات اللّه عليه هم نقل ((23))
شده كـه فـرمـود: صـدقـه بـه اقـارب هـفتاد برابر است در حالى كه صدقه معمولى ده برابر است (من جاءبالحسنة فله عشر امثالها).
نـاگـفته نماند كه از آنجا كه صدقه به ارحام از مصاديق صله رحم است , باعث طول عمر و زيادى آن مى شود, كما اينكه صدقه نيز بهتر در محلش واقع مى شود چون صدقه دهنده شناخت بيشترى از گـيرندگان صدقه دارد, و آنان احساس ناراحتى نمى كنند (چون كمك و معاونت را مربوط به ارحـام و ازخودشان مى دانند), يا اگر هم احساس ناراحتى كنند, به مراتب , كمتر ازاحساس ناشى از صـدقـه بـيگانه است , و از همه گذشته دعا و خوشى آنها چون ازاقارب و ارحامند, در زندگى انسان اثر بسزايى دارد.
در اينجا براى توجه زيادتر و آشنايى بيشتر با ارزش و معنويت صدقه به ارحام به نقل روايتى بسنده مى كنيم : عن الحسين بن زيد عن الصادق عن آبائه (ع ) عن النبي (ص ) (فى حديث المناهي ) قال : و من مشى الـى ذي قرابة بنفسه و ماله ليصل رحمه اعطاه اللّه عزوجل اجر مائة شهيد, و له بكل خطوة اربعون الـف حـسنة , و محي عنه اربعون الف سيئة , و رفع له من الدرجات مثل ذلك , و كان كاءنما عبداللّه عزوجل ماءة سنة صابرا محتسبا. ((24))
صدقه به ارحام از آنچنان مطلوبيتى برخوردار است كه حتى اگر رحم , دشمن هم باشد, باز صدقه دادن به او مستحب , و از افضل صدقات است .
6 - صدقه به دانشمندان , علما و متعلمان .
7 - صدقه به ذريه رسول خدا(ص ).
8 - آب دادن .
9 - حج از طرف ميت .
10 - صـدقه براى اموات كه دستشان از دنيا و چاره جويى كوتاه است , و سخت به اعمال خيرزنده ها نيازمندند.
11 - بذل جاه , آبرو و شخصيت (يعنى واسطه شدن به نفع مظلوم ).
12 - هديه بردن براى برادران مؤمن .
13 - صدقه اى كه قبل از درخواست به كسى داده شود.
14 - صدقه اى كه با سرعت و تعجيل داده شود.
15 - صدقه اى كه دهنده اش آن را كوچك بداند, و مستور و پوشيده اش بدارد.
16 - سخن لين و نرمى كه باعث هدايت انسان , رفع تخاصم و يا امور خير ديگرشود.
در خـاتـمـه بايد توجه داشت كه شهيد(ره ) در كتاب دروس فرموده است : غذادادن به حشرات زمينى و ماهيهاى دريا ثوابى عظيم دارد, كما اينكه فرموده است : شكر منعم با دادن صدقه , واجب , و كفر ورزيدن نسبت به او حرام است .
فوايد دنيوى صدقه
س 786 - فوايد دنيوى صدقه را اجمالا بيان فرماييد.
ج - بـلايـا, گـرفـتـاريـهـا, تصادفات , خطرات , مرگهاى ناگوار.. .
تا هفتادنوع بلا را دورو از آنها پيشگيرى مى كند, كما اينكه روزى را زيادتر, بدهكارى ها را ادا, مريض را معالجه مى كند, فرزندان را از مـرگ نـجـات مـى دهـد, و محفوظ مى دارد, و مال را از نابودى و خطر سرقت و غير آن حفظ مى كند.
هـمـه آنـچـه كـه گفته شد, مستفاد از سنت و روايات اهل بيت صلوات اللّه عليهم اجمعين است , وتجربه نيز آن را تاءييد و تصديق مى كند.
صدقات حرام
س 787 - در چه مواردى صدقه , حرام است ؟
ج - صدقه در چند مورد حرام است : 1 - صدقه با مال حرام و با مال مردم .
2 - صـدقه بدهكارى كه باعث مى شود نتواند بدهى خود را كلا يا بعضا ادا كند,چرا كه در حقيقت صدقه چنين فردى , مانع اداى حقوق الناس است .
3 - صدقه اى كه مانع پرداختن نفقه به واجب النفقه , و سبب تضييع حق آنهاشود.
4 - صدقه اى كه سبب شود كه به بدنش خسارت و ضرر مهمى وارد شود, مثل اينكه سبب جراحت و زخمى غيرقابل تحمل شود, به طورى كه بر آن , جنايت بر بدن صدق كند.
5 - صدقه دادن همه اموال با وجود داشتن فرزندان و عائله اى كه بعد از آن محتاج به خلق , و سربار جامعه شوند, ياخودش سربار جامعه و كل برناس شود.
6 - صـدقـه دادن همه اموال با فرض اينكه بعد از آن , قدرت بر صبر و تحمل راندارد, و به خداوند اعتراض و از او شكايت مى كند, و خود را به هلاك يااهلاك وفساد يا افساد مى اندازد.
7 - صـدقـه اى كـه همراه با منت و ذليل كردن گيرنده صدقه , و از بين بردن شخصيت و تضييع آبروى او باشد, و عظمتش را در جامعه از بين ببرد.
8 - صدقه زن از اموال شوهر بدون كسب اذن و رضاى او.
معناى كراهت در صدقه و موارد مكروهه
س 788 - معناى كراهت در صدقه و موارد مكروه را بيان فرماييد.
ج - كـراهـت در صـدقـه (مانند كراهت در بقيه عبادات ) اگر به امرى تعلق گيرد كه داراى بدل است , به معناى قلت ثواب است , يعنى ثواب فرد مكروه كمتر ازثواب مقرر براى اصل طبيعت است , مثل نماز خواندن در رودخانه كه بدلش نماز در جاى ديگرى است كه مكروه نباشد, و اگر به امرى تـعـلـق گرفت كه بدل ندارد (مثل صوم يوم عاشورا), معنايش رجحان ترك و افضليت آن از فعل اسـت به خاطر انطباق فعل بر عنوانى كه مرجوح است , و انطباق ترك بر عنوان ارجح ,كه در نتيجه ترك از فعل افضل است .
صدقه هاى مكروه : 1 - صـدقه دادن همه اموال با فرض عدم قدرت بر صبر كردن به طورى كه باعث شكايت از دين و خداوند متعال (كه حرام است ), نشود.
2 - صدقه دادن چيزى كه پست و داراى دنائت باشد.
3 - صدقه همراه با منت غير محرم .
ناگفته نماند كه كراهت صدقه در اين موارد, از قسم اول كراهت در عبادت است .
متفرقات
س 789 - آيا برداشتن صدقه بدون رضاى صدقه دهنده , جايز است ؟
ج - هـر چـنـد شـرط نـيـسـت , اما بايد با اذن او باشد, چون ارتباط صدقه با او هنوزقطع نشده , و استصحاب بقاى سلطنت جارى است , علاوه بر قضاى عقلايى به بقاى ارتباط.
س 790 - اگـر صدقه را كنار بگذارد, و هنوز تحويل گيرنده ندهد, آيا مى تواند آن را براى خودش بردارد يا خير؟
ج - جـايـز نيست , زيرا به محض كنار گذاشتن به قصد صدقه , صدقه و مال خداوند است , و رجوع در آن جايز نيست , و با صدقه تحويل داده شده فرقى ندارد.
س 791 - آيا زن براى صدقه دادن , به اذن شوهر نيازمند است ؟
ج - اگـر از مـال خـود زن بـاشد, نياز به اذن شوهر ندارد, اما اگر از مال شوهرباشد, اجازه شوهر شرط است .
28/4/68
س 792 - بـه عـنـوان غيررسمى , ماءمور جمع آورى چند صندوق از صندوقهاى جمع آورى صدقه كـمـيته امدادم , گاهى چند روز پس از جمع آورى , پول كمى نزد حقير مى ماند, آيااجازه دارم به عنوان قرض از اين پولها براى بعضى احتياجات ضرورى خود بردارم , و بعدهمان مبلغ را سرجايش بگذارم , و به مسؤولين مربوطه تحويل دهم يا خير؟
ج - تبديل مال صدقه به مال خود, جايز نيست .
7/12/72
س 793 - آيا مى توان صدقه را به غير شيعه اثنى عشرى يا به هاشمى و سيد داد؟
ج - لازم نيست كه گيرنده صدقه , شيعه و غير سيد باشد, بلكه صدقه مستحب را به هر مسلمان و كافر غيرحربى چه غنى باشد, چه فقير, چه هاشمى باشد,چه غير هاشمى مى توان داد .
آرى , به كافر حـربـى كه در حال محاربه است و نيزبه نواصب نمى توان داد, چرا كه صدقه دادن به آنها حرام , و كمك به حرب وجنگ عليه اسلام و كمك به از بين بردن ارزشها و سب معصومين (ع ) است .
عـن ابـي جـعفر(ع ) قال : ان اللّه تبارك و تعالى يحب ابراد الكبد الحرى , و من سقى كبدا حرى من بهيمة و غيرها اظله اللّه يوم لاظل الا ظله .
((25))
ناگفته نماند كه موارد صدقه از نظر مصلحت و فـضـيلت با هم تفاوت دارد و صدقه دهنده خودجهات ترجيح و فضيلت را با رعايت زمان , مكان و خصوص مورد, رعايت مى كند.
س 794 - فرزند جوانم در اثر تصادف از بين رفت , و بنده ثلث 5000 متر زمينم را به نام او كردم , و در ايـن مدت هم خودم آن را كشت , و درآمد آن را خرج امور خيريه مى كردم , امااكنون مى خواهم آن را تـبـديـل بـه احـسـن كـنـم , يـعنى زمين را بفروشم و ثلث قيمت آن راصرف ساختن تكيه سيدالشهداء(ع ), يا مسجد يا امور ديگرى كنم , حكم آن را برايم بيان فرماييد.
ج - چـون آنـچـه كه جناب عالى آن را مورد ثلث قرار داده ايد, وقف نبوده ,مى توانيد بفروشيد و به مـصـرف امـور خـيـر ديـگـر برسانيد, لكن با ديگران مشورت , و در كارهاى لازمتر و بهتر مصرف كنيد.4/11/71
س 795 - آيا صدقه به سادات جايز است يا خير؟
ج - جـايـز اسـت , و تـنها دادن زكات چون صدقه واجب است , مطلقا ممنوع است ,و در كفارات و مظالم هم ندادن آنها به سادات , احتياط مستحب است .
7/11/68
س 796 - كسى مقدارى پول داده , و گفته كه در راه خير مصرف شود, آيا مى شود از اين پول براى تشويق دانش آموزان شركت كننده در كلاس قرآن , كتاب تهيه و به آنها داده شود؟
ج - مانعى ندارد.2/8/71
س 797 - آيـا ايـن مـطـلب صحيح است كه انسان بعد از پرداخت خمس , زكات و ماليات و بعد از بـرداشـتـن آن مقدار كه يك زندگى متوسط و راحت را براى خود و خانواده اش تاءمين كند, بايد بقيه اموالش را صرف مستمندان كند؟
ج - افراط و تفريط در همه كارها, مذموم است .
28/11/69
س 798 - اگر بعد از پرداخت ماليات , خمس و زكات , شخص همچنان ميلياردر, و درجامعه افراد فقير باشند, باز هم كمك به فقرا بر او واجب است ؟
ج - كمك به مستمندان در هر حال , مطلوب و مورد توجه اسلام ومعصومين (ع ) است .
28/11/69
س 799 - در زمان شهيد رجايى , طرح شصت ساله ها در روستاها اجرا شد, كه براساس آن , ماهيانه مـبـلـغى به عنوان حق بازنشستگى به آنان پرداخت مى شد, و هم اكنون نيزادامه دارد, و از سوى كـمـيته امداد امام خمينى پرداخت مى شود, و بعضى از سادات به علت سيد بودن , و بعضى از غير سادات نيز به علت آنكه خود را آن قدر فقير نمى دانند كه صدقه بگيرند, از اين پول پرهيز مى كنند, چـون آن را صـدقه مى دانند, آيا اين مستمرى صدقه , وخوردن آن براى افراد مذكور حرام است يا خير؟
ج - استفاده از اين گونه مستمريها براى سادات و غيرسادات مانعى ندارد, ومساءله مقدار فقر تابع نظر مسؤولين پرداخت است .
27/10/75 800 - نكاتى مهم درباره صدقات 1 - نـبـايد صدقه سبب ركود استعدادهاى گيرنده صدقه شود, يعنى نبايد صدقه باعث وابستگى به صدقه دهنده شود, به نحوى كه گيرنده فكر كند كه چون صدقه دهنده اداره اش مى كند, پس نبايدسراغ فعاليت و رشد استعدادهايش برود, و نتيجه صدقه آن شود كه او كلى بر جامعه و سربار آن بـاشـد,بـايـد توجه داشت كه اين گونه صدقه ها اگر صدقه دهنده متوجه عاقبتش باشد, جزء صـدقـات حرام است , و نه تنها ثوابى ندارد, بلكه موجب عذاب هم است , و خلاصه آنكه صدقه بايد وسيله خودكفاشدن گيرنده , رشد استعدادها و رافع نابسامانيهايش باشد نه مسكن و پديد آورنده احتياج زيادتر.
2 - بـايـد صـدقـه را بـه ديـده عظمت نگاه كرد, و دانست كه صدقه را خود خداوند مى گيرد نه ايـنـكـه ديـگـران (مثلا ملائكه ) را موظف و موكل به اخذ آن كرده باشد, لذا معصومين صلوات اللّه عليهم اجمعين بعد از دادن صدقه , دست خود رامى بوسيدند, و مى فرمودند: صدقه قبل از آنكه در دست گيرنده قرارگيرد, در دست خداوند قرار مى گيرد, و مستقيما از دست او به دست صدقه گـيرنده مى رسد .
اگر با اين ديد به صدقه نگاه كنيم , و بدانيم كه صدقه امرى است در راه خدا و بـراى او و در دسـت او قـرار مـى گيرد,در نتيجه هيچ گونه ضربه روحى براى گيرنده به دنبال نـدارد, كـمـا ايـنـكـه صدقه دهنده نيز در خودش هيچ گونه برترى و منتى نسبت به او احساس نـمى كند, بلكه سپاسگزار او كه صدقه اش را قبول كرده وسبب اجر دنيوى و معنوى براى او شده , نـيـز هـسـت , و چـون طرفين با ديد عظمت به صدقه نگاه كرده اند, هيچ گونه مذلت و مخالفتى بامناعت طبع در آن ديده نمى شود, و بزرگواريها و مناعت طبعهامحفوظ مى ماند, و آنچه كه در بـعضى از السنه افتاده است كه صدقه را صدقه سر و بلاگردان مى دانند, وبلكه گاهى آن را دور سر مريض مى گردانند, جزء افكار و انديشه هاى غلط و خلاف كتاب و سنت است ,و بعيد نيست كه از غـرور و خـودسـرى سـرمـايـه داران بـى درد و آنـها كه براى مردم محروم ارزشى قائل نيستند, سرچشمه گرفته باشد, و به هر حال بايد با اين فكر مبارزه شود.
3 - چـون صـدقـه را مـربـوط به خداوند دانستيم , در نتيجه با آن مى توان گرفتاريها و مشكلات زيادى را از زندگى مسلمانان مخصوصا بزرگان و افراد با شخصيت زدود.
4 - تا جايى كه مى توان در مرحله اول , يك گرفتار را از گرفتارى نجات , و صدقه قابل اعتنايى به او داد, بـايد از فكر رفع گرفتاريهاى جزئى افراد زياد پرهيز كرد, چرا كه يك شهر آباد بهتر از صد شـهرخراب است , و چه بهتر كه انسان با مال قابل اعتنايى صدقه دهد كه بتواند دست افتاده اى را گـرفـتـه وراهش بيندازد, و اگر بشود صدقات هر روزه را هم جمع كند تا احتياج شخصى را به طـور كـامل رفع كند,امرى ممدوح و حسن است , و به هر حال محور و روح صدقه (يعنى خودكفا شـدن گيرنده صدقه , رشداستعدادها و حفظ مناعت و بزرگوارى اش ) بايد حفظ بشود, و رعايت ايـن نكته بر حسب موارد و افراداختلاف دارد, نيز بايد از گدابازى و پهن كردن سفره گدايى در مـجـالس و محافل سخت پرهيز, و ازضربه زدن به جامعه اسلامى و آبروى اقتصادى آن خوددارى كرد, چرا كه اين عمل سخت مذموم ,بلكه يقينا از موارد حرام است .
(تنظيم كنندگان )
