مساله 409 - در نماز آيات ممكن است انسان بعد از نيت و تكبير و خواندن حمد,آيه هاى يك سوره را پنچ قسمت كند و يك آيه يا بيشتر از آن رابخواند و به ركوع رود و سربردارد و بدون اين كه حمد بـخـوانـد, قسمت دوم از همان سوره را بخواند و به ركوع رود وهمين طور تا پيش از ركوع پنجم سـوره را تـمـام نمايد, مثلا به قصد سوره قل هواللّه احد,بسم اللّه الرحمن الرحيم بگويد و به ركوع رود, بـعـد بـايـستد و بگويد: قل هو اللّه احد دوباره به ركوع رود و بعد از ركوع بايستد و بگويد: اللّه الـصـمـد بـاز بـه ركوع رود, و بايستد و بگويد: لم يلدولم يولد و برود به ركوع باز هم سر بردارد و بـگويد: ولم يكن له كفوا احد و بعد از آن به ركوع پنجم رود و بعد از سر برداشتن , دو سجده كند و ركعت دوم را هم مثل ركعت اول به جا آورد و بعد از سجده دوم تشهد بخواند و نماز را سلام دهد.
مـساله 410 - هر يك از ركوع هاى نماز آيات ركن است كه اگر عمدا يا اشتباها كم يازياد شود نماز باطل است .

نماز عيد فطر و قربان

مـساله 411 - نماز عيد فطر و قربان در زمان حضور امام عليه السلام واجب است و بايد به جماعت خـوانـده شـود و در زمـان مـا كه امام عليه السلام غايب است , مستحب مى باشد ومى توانند آنرا به جماعت بخوانند.
مساله 412 - وقت نماز عيد فطر و قربان از اول آفتاب روز عيد است تا ظهر.
مساله 413 - نماز عيد فطر و قربان دو ركعت است كه در ركعت اول بعد از خواندن حمد و سوره , بايد پنج تكبير بگويد, و بعد از هر تكبير يك قنوت بخواند و بعد از قنوت پنجم تكبير ديگرى بگويد و به ركوع رود و دو سجده به جا آورد و برخيزد و در ركعت دوم چهار تكبير بگويد و بعد از هر تكبير قـنوت بخواند و تكبير پنجم را بگويد و به ركوع رود وبعد از ركوع دو سجده كند و تشهد بخواند و نماز را سلام دهد.

اجير گرفتن براى نماز

مـسـالـه 414 - بـعـد از مـرگ انسان , مى شود براى نماز و عبادتهاى ديگر او كه در زندگى به جا نياورده , ديگرى را اجير كنند يعنى به او مزد دهند كه آنها رابه جا آورد.
و اگر كسى بدون مزد هم آنها را انجام دهد صحيح است .
مـسـالـه 415 - انـسـان مى تواند براى بعضى از كارهاى مستحبى مثل زيارت قبرپيغمبر و امامان عـليهم السلام , از طرف زندگان اجير شود, و نيز مى تواند كار مستحبى راانجام دهد و ثواب آن را براى مردگان يا زندگان هديه نمايد.

نماز جمعه

مـسـالـه 416 - هـمـه شـرايـطى كـه در نـمـاز جـمـاعـت مـعـتبر است در نماز جمعه نيز لازم است ,مانندنبودن حائل , بالاتر نبودن جاى امام , فاصله بيش از حد نداشتن و غير اينها.
مساله 417 - نمازجمعه بايد به جماعت برگزارشود ونمى توان آن رابه طورفرادى بجاآورد.
مساله 418 - در زمان غيبت ولى عصر(عج ) نماز جمعه واجب تخييرى است (يعنى مكلف مى تواند روز جـمـعـه به جاى نماز ظهر نماز جمعه بخواند) ولى جمعه افضل است وظهر احوط و احتياط بيشتر در آن است كه هر دو را بجا آورند.
مـسـاله 419 - زنان مى توانند در نماز جمعه شركت كنند و نمازشان صحيح است ومجزى از نماز ظـهـر اسـت امـا بـه تـنـهايى (بدون شركت مردان ) نمى توانند نماز جمعه تشكيل دهند, چنانكه نمى توانند مكمل عدد لازم 5 نفر هم باشند, زيرا نماز جمعه تنها باشركت مردان منعقد مى شود.
س 420 - آيا نرسيدن به خطبه هاى نماز جمعه , اشكال دارد يا خير؟ ج - بايد سعى كنند به خطبه هابرسند, واگرنرسيدند و به نماز برسند, نماز صحيح است .
س 421 - شـنيده شده كه در نماز جمعه , انسان حتما بايد قبل از ركوع اقتدا كند, ودر حال ركوع نمى شود مثل ساير نمازها اقتدا كرد, آيا اين مساله درست است يانه ؟ ج - نماز جمعه , مثل نمازهاى يوميه است , لذا در حال ركوع هم مى توان اقتدا كرد.

احكام روزه

روزه آن اسـت كه انسان براى انجام فرمان خداوند عالم از اذان صبح تا مغرب از چيزهايى كه روزه راباطل مى كند و شرح آنها بعدا گفته مى شود خوددارى نمايد.

نيت

مـسـالـه 422 - لازم نـيـسـت انـسان نيت روزه را از قلب خود بگذراند يا مثلا بگويد فردا راروزه مى گيرم , بلكه همين قدر كه براى انجام فرمان خداوند عالم از اذان صبح تا مغرب كارى كه روزه را بـاطل مى كند انجام ندهد كافى است , و براى آن كه يقين كند تمام اين مدت را روزه بوده , بايد مـقـدارى پـيـش از اذان صـبح و مقدارى هم بعدازمغرب از انجام كارى كه روزه راباطل مى كند خوددارى نمايد.
مـسـاله 423 - انسان مى تواند در هرشب از ماه رمضان براى روزه فرداى آن نيت كند, و بهتر است كه شب اول ماه هم نيت روزه همه ماه را بنمايد.
مساله 424 - وقت نيت روزه مستحبى از اول شب است تا موقعى كه به اندازه نيت كردن به مغرب وقـت مانده باشد كه اگر تا اين وقت كارى كه روزه را باطل مى كند انجام نداده باشد و نيت روزه مستحبى كند روزه او صحيح است .
مـسـاله 425 - اگر بخواهد غير روزه رمضان روزه ديگرى بگيرد بايد آن را معين نمايد, مثلا نيت كـنـد كـه روزه قـضـايـا روزه نـذر مـى گيرم .
ولى در ماه رمضان لازم نيست نيت كند كه روزه ماه رمضان مى گيرم , بلكه اگر نداند ماه رمضان است يا فراموش نمايد, و روزه ديگرى را نيت كند روزه ماه رمضان حساب مى شود.
مـسـاله 426 - اگر غير از روزه ماه رمضان روزه معين ديگرى بر انسان واجب باشدمثلا نذر كرده بـاشـد كـه روز معينى را روزه بگيرد, چنانچه عمدا تا اذان صبح نيت نكند,روزه اش باطل است , و اگـر نـدانـد كـه روزه آن روز بر او واجب است يا فراموش كند و پيش ازظهر يادش بيايد چنانچه كارى كه روزه را باطل مى كند, انجام نداده باشد و نيت كندروزه او صحيح وگرنه باطل مى باشد.
مـسـالـه 427 - اگـر مريض پيش ازظهر ماه رمضان خوب شود و از اذان صبح تا آن وقت كارى كه روزه را بـاطـل مـى كـنـد انجام نداده باشد, بايد نيت روزه كند, و آن روز را روزه بگيرد و چنانچه بعدازظهر خوب شود, روزه آن روز بر او واجب نيست .

چيزهايى كه روزه را باطل مى كند

مساله 428 - نه چيز روزه را باطل مى كند: اول : خـوردن و آشاميدن .
دوم : جماع .
سوم : استمناء, و استمناء آن است كه انسان با خودكارى كند كـه مـنـى از او بـيرون آيد.
چهارم : دروغ بستن به خدا و پيغمبر و جانشينان پيغمبرعلهيم السلام .
پـنـجـم : رسـانـدن غبار غليظ به حلق .
ششم : فروبردن تمام سر درآب .
هفتم :باقيماندن برجنابت وحيض و نفاس تا اذان صبح .
هشتم : اماله كردن با چيزهاى روان .
نهم : قى كردن , واحكام اينها درمسائل آينده گفته مى شود.
1 - خوردن و آشاميدن مـسـالـه 429 - اگـر روزه دار عمدا چيزى بخورد يا بياشامد, روزه او باطل مى شود, چه خوردن و آشاميدن آن چيز معمول باشد مثل نان و آب , چه معمول نباشد مثل خاك وشيره درخت , و چه كم بـاشـد يا زياد, حتى اگر مسواك را از دهان بيرون آورد و دوباره به دهان ببرد و رطوبت آن را فرو بـرد روزه او بـاطـل مـى شـود مـگر آن كه رطوبت مسواك در آب دهان به طورى از بين برود كه رطوبت خارج به آن گفته نشود.
مـسـالـه 430 - اگـر مـوقعى كه مشغول غذاخوردن است بفهمد صبح شده , بايد لقمه رااز دهان بـيـرون آورد و چـنانچه عمدا فروبرد روزه اش باطل است و به دستورى كه بعدا گفته خواهد شد كفاره هم بر او واجب مى شود.
مـسـالـه 431 - احـتـياط مستحب آن است كه روزه دار از استعمال آمپولى كه به جاى غذا به كار مـى رود خـوددارى كـنـد, ولـى تزريق آمپولى كه عضو را بى حس مى كند يا به جاى دوا استعمال مى شود اشكال ندارد.
مـسـالـه 432 - اگـر روزه دار چـيزى را كه لاى دندان مانده است عمدا فرو ببرد, روزه اش باطل مى شود.
مـسـالـه 433 - جـويـدن غـذا بـراى بـچه يا پرنده و چشيدن غذا و مانند اينها كه معمولابه حلق نـمى رسد, اگر چه اتفاقا به حلق برسد, روزه را باطل نمى كند, ولى اگر انسان از اول بداند كه به حـلـق مى رسد چنانچه فرو رود, روزه اش باطل مى شود و بايد قضاى آن را بگيردو كفاره هم بر او واجب است .
س 234 - آيا استفاده بيماران تنفسى و ريوى از اسپرى ها, مضر به روزه است ياخير؟ ج - ظاهرا مبطل نيست , و خوردن و آشاميدن محسوب نمى شود.
15/1/ 76 س 435 - آيـا شـخص روزه دار مريض مى تواند در ماه مبارك رمضان , سرم يا آمپول تقويتى تزريق كند؟ ج - احتياط, در ترك است , هر چند نمى توان آن را مبطل دانست , و صدق اكل و شرب بر آن , محل تامل , بلكه منع , است .
18/2/ 76 س 436 - آيا مى توان به علت ضعفى كه در اثر روزه گرفتن به انسان دست مى دهد,روزه نگرفت ؟ ج - روزه گـرفـتـن بـاعث ضعف است , و اگر ضعف انسان كه از روزه پيدا مى شود, قابل تحمل و متعارف باشد, باعث سقوط روزه نمى شود.
7/11/ 68 2 - جماع مـساله 437 - جماع روزه را باطل مى كند, اگرچه فقط به مقدار ختنه گاه داخل شود ومنى هم بيرون نيايد.
س 438 - آيـا مـعـاينه زن حامله در حال روزه توسط ماما يا دكتر زنان , در صورتى كه به ناچار بايد دست را داخل فرج كنند؟ روزه را باطل مى كند يا خير؟ ج - آنچه كه مبطل روزه است , جماع است , نه داخل كردن مثل دست در فرج زن .
4/11/ 71 3 - دروغ بستن به خدا و پيغمبر مـسـالـه 439 - اگـر روزه دار بـه گـفـتـن يا به نوشتن يا به اشاره و مانند اينها به خدا و پيغمبر وجانشينان آن حضرت عمدا نسبت دروغ بدهد اگر چه فورا بگويد دروغ گفتم يا توبه كند,روزه او باطل است و احتياط واجب آن است كه حضرت زهرا سلام اللّه عليها و سايرپيغمبران و جانشينان آنان هم در اين حكم فرقى ندارند.
مـساله 440 - اگر بخواهد خبرى را كه نمى داند راست است يا دروغ نقل كند,بنابراحتياط واجب بـايـد از كـسـى كه آن خبر را گفته , يا از كتابى كه آن خبر در آن نوشته شده نقل نمايد لكن اگر خودش هم خبر بدهد روزه اش باطل نمى شود.
مساله 441 - اگر چيزى را به اعتقاد اين كه راست است از قول خدا يا پيغمبر نقل كندو بعد بفهمد دروغ بوده , روزه اش باطل نمى شود.
4 - رساندن غبار غليظ به حلق مساله 442 - رساندن غبار غليظ به حلق روزه را باطل مى كند, چه غبار چيزى باشد كه خوردن آن حلال است مثل آرد, يا غبار چيزى باشد كه خوردن آن حرام است .
مساله 443 - اگر مواظبت نكند و غبار يا بخار يا دود و مانند اينها داخل حلق شود,چنانچه گمان داشته كه به حلق نمى رسد روزه اش صحيح است .
س 444 - در ماه رمضان براى تميز كردن ظروف از وايتكس استفاده مى كردم كه ناگاه ته حلقم تلخ , و آب از چشمانم جارى شد, آيا روزه ام باطل است ؟ اگر در وقت رنده كردن پياز يا خرد كردن سبزى , ته حلق سوزش پيدا كند, چطور؟ آيا اگر دروقت شكستن قند, ته حلق شيرين شود, روزه باطل است يا نه ؟ ج - در فـرض سـؤالات , روزه باطل نيست , چون علاوه بر آنكه عمد نبوده , خوردن وآشاميدن هم محسوب نمى شود.
6/3/ 70 5 - فروبردن سر درآب مساله 445 - اگر روزه دار عمدا تمام سر را در آب فرو برد, اگر چه باقى بدن او از آب بيرون باشد, بـايـد قـضاى آن روزه را بگيرد.
ولى اگر تمام بدن را آب بگيرد و مقدارى از سربيرون باشد, روزه باطل نمى شود.
مـسـالـه 446 - اگـر نصف سر را يك دفعه و نصف ديگر آن را دفعه ديگر در آب فروبرد,روزه اش باطل نمى شود.
6 - باقى ماندن بر جنابت و حيض و نفاس تا اذان صبح مـسـالـه 447 - اگـر جنب عمدا تا اذان صبح غسل نكند, يا اگر وظيفه او تيمم است عمداتيمم ننمايد, روزه اش باطل است .
مساله 448 - اگر بدون عمد در روزه واجبى كه مثل روزه ماه رمضان وقت آن معين است تا اذان صبح غسل نكند و تيمم هم ننمايد روزه اش صحيح است .
مـسـاله 449 - كسى كه جنب است و مى خواهد روزه واجبى بگيرد كه مثل روزه رمضان وقت آن معين است , چنانچه عمدا غسل نكند تا وقت تنگ شود, مى تواند باتيمم روزه بگيرد و صحيح است .
مـساله 450 - كسى كه در شب ماه رمضان براى هيچ كدام از غسل و تيمم وقت ندارد, اگر خود را جنب كند, روزه اش باطل است و قضا و كفاره بر او واجب مى شود, ولى اگربراى تيمم وقت دارد, چنانچه خود را جنب كند, با تيمم روزه او صحيح است ولى گناهكاراست .
مـساله 451 - اگر گمان كند كه به اندازه غسل وقت دارد و خود را جنب كند و بعدبفهمد وقت تنگ بوده چنانچه تيمم كند روزه اش صحيح است .
مـسـالـه 452 - كـسـى كه در شب ماه رمضان جنب است و مى داند كه اگر بخوابد تاصبح بيدار نمى شود, نبايد بخوابد و چنانچه بخوابد و تا صبح بيدار نشود, روزه اش باطل است و قضا و كفاره بر او واجب مى شود.
مـسـالـه 453 - اگـر زن پيش از اذان صبح از حيض يا نفاس پاك شود و عمدا غسل نكند, يا اگر وظيفه او تيمم است عمدا تيمم نكند روزه اش باطل است .
مساله 454 - اگر زن پيش از اذان صبح از حيض يا نفاس پاك شود و براى غسل وقت نداشته باشد, چـنانچه بخواهد روزه ماه رمضان را بگيرد بايد تيمم نمايد و روزه اش صحيح است , و اگر بخواهد روزه مـسـتحب يا روزه واجب مثل روزه كفاره و روزه نذرى ياروزه قضاى ماه رمضان بگيرد اگر چه بدون تيمم هم روزه اش صحيح است ولى احتياطمستحب آن است كه تيمم كند.
مـسـالـه 455 - اگر زن نزديك اذان صبح از حيض يا نفاس پاك شود و براى هيچ كدام از غسل و تيمم وقت نداشته باشد, يا بعد از اذان بفهمد كه پيش از اذان پاك شده ,روزه او صحيح است .
مساله 456 - اگر زن بعد از اذان صبح از خون حيض يا نفاس پاك شود, يا در بين روز خون حيض يا نفاس ببيند اگر چه نزديك مغرب باشد, روزه او باطل است .
مساله 457 - اگر زن پيش از اذان صبح در ماه رمضان از حيض يا نفاس پاك شود ودر غسل كردن كوتاهى كند و تا اذان غسل نكند و در تنگى وقت تيمم هم نكند, روزه اش باطل است .
ولى چنانچه كوتاهى نكند مثلا منتظر باشد كه حمام زنانه شود, اگر چه سه مرتبه بخوابد و تا اذان غسل نكند, در صورتى كه تيمم كند روزه او صحيح است .
مـسـالـه 458 - اگـر زنـى كه در حال استحاضه است , غسل هاى خود را به تفضيلى كه در احكام استحاضه آمده , به جا آورد, روزه او صحيح است .
س 459 - شخصى كه جنب شده , اگر به خاطر دور بودن حمام يا باز نبودن آن , قبل از اذان تيمم و بعدا غسل كند, آيا روزه اش صحيح است يا خير؟ ج - چنانچه در ضيق وقت تيمم كند و با تيمم وارد صبح شود, روزه اش صحيح است .
4/10/ 75 س 460 - آيا زن مى تواند براى اينكه روزه هاى ماه رمضان را بگيرد؟ قرص بخورد تاعادت نشود؟ و روزه اش چگونه است ؟ ج - جايز است و روزه اش صحيح .
7 - اماله كردن مـسـالـه 461 - اماله كردن با چيز روان اگر چه از روى ناچارى و براى معالجه باشد روزه راباطل مى كند, ولى استعمال شياف هايى كه براى معالجه است اشكال ندارد, و احتياطواجب آن است كه از استعمال شياف هايى كه براى تغذيه از اين مجرى است خوددارى نمايند.
8 - قى كردن مساله 462 - هرگاه روزه دار عمدا قى كند, اگرچه بواسطه مرض و مانند آن ناچار باشد,روزه اش باطل مى شود ولى اگر سهوا يا بى اختيار قى كند اشكال ندارد.
مـسـالـه 463 - اگـر درشـب چيزى بخورد كه مى داند بواسطه خوردن آن , در روزبى اختيار قى مى كند, احتياط واجب آن است كه روزه آن روز را قضا نمايد.
مساله 464 - اگر روزه دار بتواند از قى كردن خوددارى كند چنانچه براى او ضرر ومشقت نداشته باشد, بايد خوددارى نمايد.

احكام چيزهايى كه روزه را باطل مى كند

مـساله 465 - اگر انسان عمدا و از روى اختيار كارى كه روزه را باطل مى كند انجام دهدروزه او بـاطل مى شود, و چنانچه از روى عمد نباشد اشكال ندارد, ولى جنب اگر بخوابد و به تفصيلى كه در مساله 1620 گفته شد تا اذان صبح غسل نكند روزه او باطل است .
مساله 466 - اگر روزه دار سهوا يكى از كارهايى كه روزه را باطل مى كند انجام دهد وبه خيال اين كه روزه اش باطل شده عمدا دوباره يكى از آنها را به جا آورد, روزه او باطل مى شود.

آنچه براى روزه دار مكروه است

مساله 467 - چند چيز براى روزه دار مكروه است و از آن جمله است : دوا ريـخـتـن بـه چـشـم و سرمه كشيدن در صورتى كه مزه يا بوى آن به حلق برسد, انجام دادن هركارى كه مانند خون گرفتن و حمام رفتن باعث ضعف مى شود, انفيه كشيدن اگرنداند كه به حـلق مى رسد و اگر بداند به حلق مى رسد جايز نيست , بوكردن گياههاى معطر,نشستن زن در آب , اسـتعمال شياف , تركردن لباسى كه در بدن است , كشيدن دندان وهركارى كه بواسطه آن از دهان خون بيايد, مسواك كردن به چوب تر.
و نـيـز مـكروه است انسان بدون قصد بيرون آمدن منى زن خود را ببوسد, يا كارى كند كه شهوت خود را به حركت آورد, و اگر به قصد بيرون آمدن منى باشد در صورتى كه منى بيرون آيد روزه او باطل مى شود.
س 468 - اگر زن در ماه مبارك رمضان خود را آرايش كند, اشكالى دارد؟ ج - بلامانع است .
20/12/ 69

جاهايى كه قضا و كفاره واجب است

مـسـالـه 469 - اگر در روزه رمضان عمدا قى كند يا درشب جنب شود و به تفصيلى كه درمساله 1620 گفته شد سه مرتبه بيدار شود و بخوابد و تا اذان صبح بيدار نشود فقط بايدقضاى آن روز را بـگـيرد و چنانچه عمدا اماله كند يا سر زيرآب ببرد بنابراحتياط مستحب بايد كفاره هم بدهد ولى اگر كار ديگرى كه روزه را باطل مى كند عمدا انجام دهد درصورتى كه مى دانسته آن كار روزه را بـاطـل مى كند قضا و كفاره بر او واجب مى شود و بايدتوجه داشت كه در روزه ماه رمضان هرگاه روزه اش بـاطـل شود نمى تواند افطار كند و روزه خود را بخورد چون امساك واجب است بنابراين اگر عمدا قى كند كه قضا براو واجب مى شود اگر بعد از آن چيزى بخورد كفاره دارد.
مـسـالـه 470 - اگـر بواسطه ندانستن مساله كارى انجام دهد كه روزه را باطل مى كند,چنانچه مـى تـوانسته مساله را ياد بگيرد كفاره بر او واجب مى شود و اگر نمى توانسته مساله را ياد بگيرد يا اصـلا مـلـتفت مساله نبوده يا يقين داشته كه فلان چيز روزه را باطل نمى كند,كفاره بر او واجب نيست .

كفاره روزه

مـساله 471 - كسى كه كفاره روزه رمضان بر او واجب است , بايد يك بنده آزاد كند يا به دستورى كـه در مساله بعد گفته مى شود دوماه روزه بگيرد, يا شصت فقير را سير كند يا به هركدام يك مد كـه تـقـريبا ده سير است طعام يعنى گندم يا جو و مانند اينها بدهد, وچنانچه اينها برايش ممكن نـبـاشـد هـرچـنـد مد كه مى تواند به فقرا طعام بدهد و اگر نتواندطعام بدهد بايد استغفار كند, اگـرچـه مـثـلا يك مرتبه بگويد استغفراللّه و احتياط مستحب در فرض اخير آن است كه هروقت بتواند, كفاره را بدهد.
مساله 472 - كسى كه مى خواهد دوماه كفاره روزه رمضان را بگيرد, بايد سى و يك روز آن را پى در پى بگيرد و اگر بقيه آن پى درپى نباشد اشكال ندارد.
مـسـاله 473 - كسى كه مى خواهد دوماه كفاره روزه رمضان را بگيرد, نبايد موقعى شروع كند كه در بين سى و يك روز, روزى باشد كه مانند عيد قربان , روزه آن حرام است .
مساله 474 - كسى كه بايد پى درپى روزه بگيرد, اگر در بين آن بدون عذر يك روزروزه نگيرد, يا وقتى شروع كند كه در بين آن به روزى برسد كه روزه آن واجب است , مثلابه روزى برسد كه نذر كرده آن روز را روزه بگيرد, بايد روزه ها را از سر بگيرد.
مـسـالـه 475 - اگـر در بـين روزهايى كه بايد پى درپى روزه بگيرد عذرى مثل حيض يانفاس , يا سـفـرى كـه در رفـتـن آن مجبور است , براى او پيش آيد, بعد از برطرف شدن عذرواجب نيست روزه ها را از سر بگيرد بلكه بقيه را بعد از برطرف شدن عذر به جا مى آورد.
مساله 776 - اگر عمدا روزه خود را باطل كند, و بعد عذرى مانند حيض يا نفاس يامرض براى او پيدا شود, بنابر احتياط واجب كفاره بر او واجب است .
مـسـاله 477 - اگر روزه دار در ماه رمضان با زن خود كه روزه دار است جماع كند,چنانچه زن را مـجبور كرده باشد, كفاره روزه خودش و روزه زن را بايد بدهد, و اگر زن به جماع راضى بوده , بر هركدام يك كفاره واجب مى شود.
مساله 478 - اگر زنى شوهر روزه دار خود را مجبور كند كه جماع نمايد, يا كار ديگرى كه روزه را باطل مى كند انجام دهد, واجب نيست كفاره روزه شوهر را بدهد.
مساله 479 - اگر روزه دار در ماه رمضان , با زن خود كه روزه دار است جماع كند,چنانچه بطورى زن را مجبور كرده باشد كه از خود اختيارى نداشته باشد و در بين جماع زن راضى شود, بايد مرد دوكفاره و زن يك كفاره بدهد.
مـسـالـه 480 - اگـر روزه دار در مـاه رمضان با زن روزه دار خود كه خواب است جماع نمايد, يك كفاره بر او واجب مى شود و روزه زن صحيح است و كفاره هم بر او واجب نيست .
مساله 481 - اگر مرد زن خود را مجبور كند كه غيرجماع كار ديگرى كه روزه را باطل مى كند به جا آورد, كفاره زن را نبايد بدهد و بر خود زن هم كفاره واجب نيست .
س 482 - در اين زمان كه بنده براى آزاد كردن موجود نيست , آيا اسقاطمى شود؟ ج - اسقاط مى شود.
26/11/ 75 س 483 - اگر كفاره تاخير قضاى ماه رمضان را نپردازد, آيا بعد از گذشت چند سال به آن اضافه مى شود, يا همان كفاره اول كافى است ؟ ج - يك مد از طعام كافى است .

جاهايى كه فقط قضاى روزه واجب است

مساله 484 - در چند صورت فقط قضاى روزه بر انسان واجب است و كفاره واجب نيست : اول : آن كـه روزه دار در روز مـاه رمـضـان عـمـدا قـى كـنـد.
يا سر به زير آب ببرد يا حقنه نمايد به تفصيلى كه در مساله 1648 گذشت .
دوم : آن كه در شب ماه رمضان جنب باشد و به تفصيلى كه در مساله 1620 گفته شد تااذان صبح از خواب سوم بيدار نشود.
سـوم : عملى كه روزه را باطل مى كند به جا نياورد ولى نيت روزه نكند, يا ريا كند, ياقصد كند كه روزه نباشد.
چهارم : آن كه در ماه رمضان غسل جنابت را فراموش كند و با حال جنابت يك روز ياچند روز روزه بگيرد.
پـنـجـم : آن كـه در مـاه رمضان بدون اين كه تحقيق كند صبح شده يا نه , كارى كه روزه راباطل مى كند انجام دهد, بعد معلوم شود صبح بوده , و نيز اگر بعد از تحقيق با اين كه گمان دارد صبح شـده , كـارى كـه روزه را باطل مى كند انجام دهد بعد معلوم شود صبح بوده قضاى آن روزه بر او واجـب اسـت , ولـى اگـر بـعد از تحقيق با نگاه كردن گمان يا يقين كند كه صبح نشده و چيزى بـخـورد و بعد معلوم شود صبح بوده قضا واجب نيست بلكه اگر بعد از تحقيق شك كند كه صبح شـده يـا نـه و كـارى كـه روزه را باطل مى كند انجام دهد, بعد معلوم شودصبح بوده , قضا واجب نيست .
و اما اگر تحقيقش از راه ديگر بوده بايد روزه آن روز را قضانمايد.
شـشـم : آن كـه كسى بگويد صبح نشده و انسان به گفته او كارى كه روزه را باطل مى كندانجام دهد, بعد معلوم شود صبح بوده است .
هفتم : آن كه كسى بگويد صبح شده و انسان به گفته او يقين نكند, يا خيال كندشوخى مى كند و كارى كه روزه را باطل مى كند انجام دهد, بعد معلوم شود صبح بوده است .
هشتم : آن كه به گفته كس ديگر كه عادل باشد افطار كنند, بعد معلوم شود مغرب نبوده است .
نـهـم : آن كه در هواى صاف بواسطه تاريكى يقين كند كه مغرب شده و افطار كند بعدمعلوم شود مـغرب نبوده است , ولى اگر در هواى ابر به گمان اين كه مغرب شده افطار كند,بعد معلوم شود مغرب نبوده , قضا لازم نيست .
دهم : آن كه براى خنك شدن , يا بى جهت مضمضه كند يعنى آب در دهان بگرداند وبى اختيار فرو رود, ولى اگر فراموش كند كه روزه است و آب را فرو دهد, يا براى وضومضمضه كند و بى اختيار فرو رود, قضا بر او واجب نيست .
س 485 - اگـر فرد روزه دار پس از اذان صبح و قبل از اذان ظهر, با همسر خودجماع كند تكليف او چيست ؟ آيا چنين شخصى علاوه بر اينكه روزه اش باطل مى شود, بايد روزه را افطار كند, يا اينكه حق خوردن روزه را ندارد, اگر اين عمل بعداز اذان ظهر واقع شود حكمش چيست ؟ ج - روزه بـاطـل اسـت ولو اينكه بعد از ظهر هم انجام بگيرد, و موجب قضا و كفاره است و امساك واجب و خوردن و آشاميدن هم حرام و غير جايز است .
15/12/ 73 س 486 - اگر عمل جماع با همسر در ماه مبارك رمضان , بعد از افطار, دبرا انجام بگيرد, آيا بر زن هـم غسل واجب است ؟ نيز اگر غسل نكند؟ و فردايش بدون غسل روزه بگيرد آيا روزه اش صحيح است يا خير؟ اگر صحيح نيست , كفاره دارد يانه ؟ ج - بر زن هم غسل واجب مى شود, لذا روزه آن روز باطل است و قضا و كفاره هم دارد.
30/4/ 69

احكام روزه قضا

مـسـاله 487 - اگر براى عذرى چند روز روزه نگيرد و بعد شك كند كه چه وقت عذر اوبرطرف شده مى تواند مقدار كمتر را كه احتمال مى دهد روزه نگرفته قضا نمايد, مثلا كسى كه پيش از ماه رمـضـان مسافرت كرده و نمى داند پنجم رمضان از سفر برگشته يا ششم ,مى تواند پنج روز روزه بـگـيـرد و نـيـز كسى هم كه نمى داند چه وقت عذر برايش پيدا شده ,مى تواند مقدار كمتر را قضا نمايد, مثلا اگر در آخرهاى ماه رمضان مسافرت كند و بعد ازرمضان برگردد و نداند كه بيست و پنجم رمضان مسافرت كرده , يا بيست و ششم ,مى تواند مقدار كمتر يعنى پنج روز را قضا كند.
مساله 488 - كسى كه قضاى روزه رمضان را گرفته , اگر وقت قضاى روزه او تنگ نباشد مى تواند پيش از ظهر روزه خود را باطل نمايد.
مـسـالـه 489 - اگـر بواسطه مرض , يا حيض , يا نفاس , روزه رمضان را نگيرد و پيش ازتمام شدن رمضان بميرد, لازم نيست روزه هايى را كه نگرفته براى او قضا كنند, اگر چه مستحب است .
مـساله 490 - اگر بواسطه مرضى روزه رمضان را نگيرد و مرض او تا رمضان سال بعدطول بكشد قضاى روزه هايى را كه نگرفته بر او واجب نيست , و بايد براى هر روز يك مدكه تقريبا ده سير است طـعـام يـعـنـى گـندم يا جو و مانند اينها به فقير بدهد, ولى اگر بواسطه عذر ديگرى مثلا براى مسافرت روزه نگرفته باشد و عذر او تا رمضان بعد باقى بماند,روزه هايى را كه نگرفته بايد قضا كند و احتياط مستحب آن است كه براى هر روز يك مدطعام هم به فقير بدهد.
مـساله 491 - اگر مرض انسان چند سال طول بكشد, بعد از آن كه خوب شد اگر تارمضان آينده بـه مقدار قضا وقت داشته باشد بايد قضاى رمضان آخر را بگيرد و براى هرروز از سالهاى پيش يك مد كه تقريبا ده سير است , طعام يعنى گندم يا جو و مانند اينها به فقير بدهد.
س 492 - روزه هـايى را كه انسان به علت غفلت در ايام نوجوانى و اوان تكليف نگرفته , به چه شكل بايد جبران كرد (به خصوص اگر تعداد آنها را هم به خاطرنداشته باشد)؟ ج - بـايد قضاى آنها را بگيرد, و براى تاخير در قضا بايد براى هر روز, 750 گرم گندم ,برنج يا نان هـم به فقير بدهد و احتياطا هر مقدار هم كه مى تواند به عنوان كفاره افطارعمدى , فقرا را اطعام كـنـد (يـعـنـى بـراى هر يك روز 60 نفر), لكن نبايد خود را در اين امربه زحمت بيندازد, بلكه به مقدارى كه برايش سهل و بدون مشقت است , انجام دهد,خداوند, غفار, بخشنده و مهربان است , و نسبت به مقدار روزه ها كه گرفته شده ,مى تواند به حداقل (يعنى آنچه كه به آن يقين دارد,) اكتفا كند.
16/12/ 71 س 493 - دختر بچه اى 12 ساله , از مرجعى كه بلوغ را 9 سالگى مى دانسته , تقليدمى كرده , و در آن زمـان بـه دليل بيمارى , تعدادى از روزه هاى خود را خورده است ,حال پس از رحلت آن مرجع , از شـمـا تـقليد مى كند, با توجه به نظر حضرتعالى درباره سن تكليف دختر, آيا بايد قضاى روزه هاى نگرفته را بگيرد, يا از گردن او ساقطاست ؟ ج - اگر بيمارى اش تا رمضان ديگر ادامه پيدا كرده , قضا ندارد, والا بايد قضا كند, وفتواى اينجانب از زمان تقليد به بعد براى او حجت است .
14/12/ 74 س 494 - تـكـليف دخترانى كه سالهاى اول بلوغ را روزه نگرفته اند (به دليل اينكه والدين , آنها را مـنع مى كرده اند و مى گفته اند كه شما قدرت بر روزه ندارى ), و اين افراد اكنون به خاطر ندارند كـه آيا در آن موقع , قدرت داشته اند يا نه , و آيا مساله وجوب روزه و كفاره را مى دانسته اند يا خير؟ آيا علاوه بر قضا, كفاره هم بايد بدهند؟در صورت لزوم كفاره , آيا بايد به ترتيب باشد, يا اينكه حتى با داشتن قدرت بر روزه كفاره (حتى اگر بسيار مشقت آور هم باشد), مى توانند دادن كفاره مالى راانتخاب كنند؟ ج - بـا فـرض شـك در اينكه روزه برايشان باعث ضعف مفرط و زياده از حد متعارف مى شده يا نه , ظـاهـرا قضا ندارد, مگر روزه ماه رمضانى كه تا ماه رمضان ديگر مطمئن بوده اند كه در اين مدت , زمانى بوده كه مى توانسته اند روزه بگيرند و نگرفته اند كه دراين صورت , قضا دارد, اما كفاره افطار عمدى , تعلق نمى گيرد, چون عمد در افطار روزه واجب از ماه رمضان , ثابت نيست , لكن احتياط در دادن يك مد طعام است .
4/11/ 71 س 495 - خـانـمـهايى كه به علت حاملگى يا شيردادن بچه , روزه نمى گيرند, آياروزه هايى را كه نگرفته اند, بايد قضا كنند؟ ج - روزه هاى فوت شده قضا دارد, و براى هر روز هم بايد يك مد طعام بدهند, و اگرقضا به تاخير افتد, بايد يك مد هم به عنوان كفاره تاخير بدهند.
4/3/ 68 س 496 - دخـتـرى كـه به حد بلوغ رسيده است , و به واسطه ضعف بنيه نمى تواند درماه مبارك رمضان روزه بگيرد, و بعد از ماه رمضان تا سال ديگر نيز نمى تواند قضاكند, حكمش چيست ؟ ج - دخـتـرى كـه بـه سـن سـيزده سالگى (كه سن بلوغ است ,) رسيده است , تكليفش مانند بقيه مكلفين است , لذا اگر از ماه رمضان تا رمضان ديگر نتوانست به خاطر ضعف مفرط بنيه , روزه اش را قـضا كند, قضا از او ساقط است , لكن براى هر روز بايد يك مدطعام (750 گرم گندم ) به فقير بدهد.
14/1/ 75

احكام روزه مسافر

مساله 497 - مسافرى كه بايد نمازهاى چهار ركعتى را در سفر دو ركعت بخواند, نبايدروزه بگيرد و مـسافرى كه نمازش را تمام مى خواند مثل كسى كه زياد مسافرت مى كند وكثيرالسفر است كه مسافرت براى او امرى سهل و عادى است يا سفر او سفر معصيت است , بايد در سفر روزه بگيرد.
مساله 498 - مسافرت در ماه رمضان اشكال ندارد.
ولى اگر براى فرار از روزه باشدمكروه است .
مـسـاله 499 - اگر روزه دار بعد از ظهر مسافرت نمايد, بايد روزه خود را تمام كند و اگرپيش از ظـهر مسافرت كند, وقتى به حد ترخص برسد يعنى به جايى برسد كه ديوار شهر رانبيند و صداى اذان آن را نـشنود, بايد روزه خود را باطل كند و اگر پيش از آن روزه را باطل كند, كفاره نيز بر او واجب است .
س 500 - اگـر فـرد روزه دار پـيـش از ظهر به مكانى كه فاصله آن تا وطنش بيش ازچهار فرسخ است , برود, و تا پيش از ظهر به وطن خود برسد, روزه اش چه حكمى دارد؟ ج - چـنـانچه افطار نكند, و به وطن خود يا به جايى كه مى خواهد ده روز در آنجا بماند,برگردد, روزه او صحيح است .
4/1/ 76

كسانى كه روزه بر آنها واجب نيست

مساله 501 - كسى كه بواسطه پيرى نمى تواند روزه بگيرد, يا براى او مشقت دارد, روزه بر او واجب نـيـسـت .
ولى در صورت دوم بايد براى هر روز يك مد كه تقريبا ده سير است گندم يا جو و مانند اينها به فقير بدهد.
مساله 502 - زنى كه زاييدن او نزديك است و روزه براى حملش ضرر دارد روزه بر اوواجب نيست .
و بايد براى هر روز يك مد طعام يعنى گندم يا جو و مانند اينها به فقيربدهد, و نيز اگر روزه براى خـودش ضرر دارد, روزه بر او واجب نيست و بايد براى هر روز يك مد طعام به فقير بدهد.
و در هر دو صورت روزه هايى را كه نگرفته بايد قضا نمايد.
مـساله 503 - زنى كه بچه شير مى دهد و شير او كم است چه مادر بچه , يا دايه اوباشد, يا بى اجرت شير دهد, اگر روزه براى بچه اى كه شير مى دهد ضرر دارد روزه بر اوواجب نيست .
و بايد براى هر روز يك مد طعام يعنى گندم يا جو و مانند اينها به فقيربدهد, و نيز اگر براى خودش ضرر دارد, روزه بـر او واجـب نـيـسـت , و بـايـد بـراى هر روز يك مدطعام به فقير بدهد.
و در هر دو صورت روزه هـايـى را كه نگرفته بايد قضا نمايد, ولى اگركسى پيدا شود كه بى اجرت بچه را شير دهد, يا بـراى شـيـر دادن بچه از پدر يا مادر بچه يا ازكس ديگر كه اجرت او را بدهد اجرت بگيرد, احتياط واجب آن است كه بچه را به او بدهد وروزه بگيرد.
س 504 - آيـا گـرفتن روزه بر زن باردار اگر به حدى ضعيف باشد كه در ماههاى اول در صورت روزه گرفتن , احتمال آسيب رسيدن به جنين يا خود او در بين باشد,واجب است يا خير؟ ج - بـا احـتـمـال ضـرر و آسـيـب بـه جـنـيـن در رحـم و يـا بـه مـادر از نـاحـيه روزه , خوردن روزه جـايـز,بـلـكـه واجـب اسـت ,وگـرفـتـن چـنـيـن روزه اى مـسـقـط تـكـلـيـف نـيـسـت , نـاگـفـتـه نـماندكه محض احتمال ضرر, براى خوردن روزه كافى است , ونيازى به اطمينان وحجت شرعيه نيست .
س 505 - آيـا احـتـمـال ضرر و بيمارى , مجوز افطار است , يا اطمينان به ضرر وبيمارى هم لازم است ؟ ميزان در مقدار ضرر چيست ؟ ج - احتمال عقلايى به ضرر و بيمارى مجوز است , و اطمينان لازم نيست , و معيار,خوف از ضرر و بـيـمارى است , و ميزان , مقدارى است كه متعارفا تحمل نمى شود, و بايدغير از ضررى باشد كه بر حسب طبع , در اثر روزه , براى همه روزه داران , محقق مى شود.
4/10/ 75

روزه هاى حرام و مكروه

مساله 506 - روزه عيد فطر و قربان حرام است , و نيز روزى را كه انسان نمى داند آخرشعبان است , يا اول رمضان , اگر به نيت اول رمضان روزه بگيرد حرام مى باشد.
مساله 507 - اگر زن بواسطه گرفتن روزه مستحبى حق شوهرش از بين برود نبايدروزه بگيرد, و هـمـچـنين اگر شوهر او را از گرفتن روزه مستحبى جلوگيرى كند, بنابر احتياطواجب بايد خوددارى كند.
مـسـاله 508 - كسى كه مى داند روزه براو او ضرر ندارد, اگر چه دكتر بگويد ضرر دارد,بايد روزه بـگـيرد و كسى كه يقين يا گمان دارد كه روزه برايش ضرر دارد اگر چه دكتر بگويدضرر ندارد, بايد روزه نگيرد, و اگر روزه بگيرد صحيح نيست .
مساله 509 - اگر انسان احتمال بدهد كه روزه برايش ضرر دارد و از آن احتمال , ترس براى او پيدا شود نبايد روزه بگيرد, و اگر روزه بگيرد صحيح نيست .
مـسـاله 510 - كسى كه عقيده اش اين است كه روزه براى او ضرر ندارد, اگر روزه بگيردو بعد از مغرب بفهمد روزه براى او ضرر داشته , روزه اش صحيح است .

روزه هاى مستحب

س 511 - روزه مـسـتـحـبى فرزند بدون اذن پدر و مادرى كه منظورشان از منع فرزند,دلسوزى است , و نيز روزه مستحبى زن بدون اجازه شوهر, چه حكمى دارد؟ ج - روزه مـسـتـحبى اولاد اگر اسباب اذيت پدر و مادر يا جد شود, جايز نيست , بلكه اگراسباب اذيـت آنـان نشود, ولى او را از گرفتن روزه مستحبى منع كنند, احتياط واجب آن است كه روزه نگيرد, اما زن اگر به واسطه گرفتن روزه مستحبى , حق شوهرش ازبين برود, نبايد روزه بگيرد, و همچنين اگر شوهر او را از گرفتن روزه مستحبى منع كند, بنابر احتياط واجب بايد خوددارى كند.
29/7/ 74

احكام خمس

مساله 512 - در هفت چيز خمس واجب مى شود: اول : منفعت كسب .
دوم : معدن .
سوم : گنج .
چهارم : مال حلال مخلوط به حرام .
پنجم : جواهرى كه بواسطه غواصى يعنى فرو رفتن در دريا به دست مى آيد.
ششم : غنيمت جنگ .
هفتم : زمينى كه كافر ذمى از مسلمان بخرد.
و احكام اينها مفصلا گفته خواهد شد.

منفعت كسب

مـساله 513 - هرگاه انسان از تجارت يا صنعت , يا كسبهاى ديگر مالى به دست آورد,اگرچه مثلا نـمـاز و روزه مـيـتى را به جا آورد و از اجرت آن , مالى تهيه كند, چنانچه از مخارج سال خود او و عيالاتش زياد بيايد, بايد خمس يعنى پنج يك آن را به دستورى كه بعداگفته مى شود بدهد.
مـساله 514 - مهرى را كه زن مى گيرد خمس ندارد.
و همچنين است ارثى كه به انسان مى رسد.
ولـى اگـر مـثـلا بـا كـسـى خويشاوندى دورى داشته باشد و نداند چنين خويشى دارد, احتياط مستحب آن است خمس ارثى را كه از او مى برد, اگر از مخارج سالش زيادبيايد بدهد.