محمد بن همام اسكافى

(258 ـ 336هـ.ق)

ولادت :

ابو علي، محمد بن همام بن سهيل اسكافي، از چهرههاى درخشان واز بزرگان شيعه واز اصحاب سفراى امام زمان عجل الله تعالى فرجه الشريف مى باشد.
اسكافى در سال 258 هـ.ق در اسكاف به دنيا آمد. اسكاف نام محلى است ميان بصره و كوفه، كوفه و اطراف آن به عنوان سرزمين علاقه مندان به اهل بيت رسول خدا صلى الله عليهم اجمعين شناخته مى شد.
محمد در خانوادهاى تازه مسلمان كه اسلام را از شيعيان وعلاقهمندان به عترت پيامبر (صلى الله عليهم ) پذيرفته بودند، چشم گشود.
او از كودكى با عشق به خاندان رسول خدا (صلى الله عليه وآله) بزرگ شد و همان گونه كه خود بيان مى كند: " قبل از آنكه من به دنيا بيايم پدرم نامهاى براى امام حسن عسكرى (عليه السلام) نوشت واز آن حضرت خواست تا دعا بفرمايد كه خداوند فرزند صالحى را به ايشان عطا فرمايد. امام در ذيل نامه نوشتند: قد فعل الله ذلك يعنى خداوند خواسته تو را برآورده فرمود. " و بدين سان اسكافى پا به جهان خاكى گذاشت.

تحصيلات :

شهر بغداد در آن زمان مركز علم ودانش بود وبسيارى از علما ودانشمندان جهان براى فراگيرى علوم به آن شهر مى رفتند.
محمد بن همام نيز عزم آن شهر كرد تا هم از علماى بزرگ آن زمان كه در بغداد بسر مى بردند استفاده نمايد وهم بهتر بتواند با نايب خاص امام زمان (عجل الله تعالى فرجه) ارتباط برقرار كند و دستورات آن حضرت را اجرا نمايد.
محمد بن همام يكى از شخصيت هاى بزرگ شيعه در آن دوران به شمار مى آمد ويكى از ياران نزديك نواب خاص امام زمان بود. او گاهى نزد آنان مى رفت وآنان نيز سخنان امام زمان يا روايات ديگر ائمه را بر او املاء مى فرمودند. برخى از دستورات وتوقيعات امام زمان از طريق اسكافى به دست ما رسيده است.
صاحب جامع الرواة مى گويد: " قبل از وفات محمد بن عثمان، برخى از بزرگان وچهرههاى سرشناس شيعه مانند ابو على اسكافى نزد محمد بن عثمان عمرى رفتند تا جانشين خود را معرفى نمايد و او نيز حسين بن روح را از طرف امام زمان به آنان معرفى نمود."
شيخ طوسى درباره او مى گويد: " ابو على محمد بن همام اسكافى شخصيتى جليل القدر و مورد اطمينان است و روايات فراوانى را روايت كرده است."
نجاشى نيز چنين مى گويد: " محمد بن همام اسكافى شيخ اصحاب ما و از بزرگان قدماى شيعه مى باشد. او داراى مقام و منزلتى بزرگ است و احاديث فراوانى را روايت كرده است."

اساتيد :

بزرگانى كه اسكافى از محضر آنها استفاده نموده عبارتند از:
1. عثمان بن سعيد
2. محمد بن عثمان
3. حسين بن روح
4. پدرش همام بن سهيل
5. ابراهيم بن هاشم
6. جعفر بن محمد حِميَرى
7. عبد الله بن جعفر حميرى
8. محمد بن عبد الله حميرى
9. على بن محمد بن رياح
10. على بن محمد رازى و شخصيت هاى بزرگ ديگر.

تدريس و شاگردان :

شخصيت هاى فراوانى نيز از او روايت نقل مى كنند مانند:
1. احمد بن محمد برقى
2. جعفر بن محمد بن قولويه
3. على بن ابراهيم
4. هارون بن موسى تلعكبرى
5. ابراهيم بن محمد بن معروف
6. احمد بن ابراهيم و...

تأليفات :

1. كتاب التمحيص كه جزء مصادر بحار الأنوار است و در اين برنامه موجود مى باشد.
2. الأنوار فى تاريخ الأئمة عليهم السلام.
3. همچنين روايات فراوانى از او در كتاب هاى معتبر روايى نقل شده است.

وفات :

اين عالم بزرگوار شيعه پس از يك عمر با بركت، در سنين نزديك به 80 سالگى و در سال 336 هـ.ق به سوى معشوق خويش پر كشيد و به سراى باقى شتافت.